هر چهار سال یک بار آزمون بین المللی “پرلز” برای سنجش  “سواد خواندن” میان دانش آموزان چهارم دبستان کشورهای مختلف برگزار می شود. در کنار این آزمون، مطالعاتی نیز انجام می شود که متغیرهای موثر در افزایش “سواد خواندن” را بررسی می کند. آزمون و مطالعات پرلز در ایران نیز انجام می شود و نتایج آن توسط مرکز هماهنگی آزمون” تیمز” و “پرلز” در پژوهشکده تعلیم و تربیت، ترجمه و در اختیار پژوهشگران قرار می گیرد.

چرا سواد خواندن اهمیت دارد؟

اهمیت پیشرفت “سواد خواندن”  پایه ای ترین مهارتی است که در آموزش و پرورش ابتدایی باید آموزش داده شود و تاثیرات آن در تمام طول آموزش در مقاطع مختلف مدرسه و دانشگاه ادامه می یابد. نتایج آزمون های “پرلز و تیمز” نشان می دهد که مقدمه هر نوع آموزشی در هررشته ای اعم از رشته های فنی و ریاضی و تجربی گرفته تا علوم انسانی و هنر مهارت پایه ای، “سواد خواندن” است. اگر دانش آموزی در سواد خواندن ضعیف باشد، در یادگیری  همه علوم دچار مشکل خواهد شد. مطالعات انجام شده در ایران نیز نتایج مشابهی را نشان می دهد، از جمله اینکه عوامل بسیاری در سواد خواندن بچه ها تاثیر می گذارد. بخشی از این عوامل به تجهیزات و سخت افزارهای آموزشی و دسترسی به تکنولوژی های آموزشی و ویژگی های مدارس و عواملی از این دست بر می گردد، اما یکی از موثرترین بخش ها که در این مطالعات روی آن تاکید دارد ارتباط دانش آموزان با کتاب غیر درسی است.

تاثیر خواندن کتاب های غیر درسی

این مطالعات نشان می دهد:

1- دانش آموزانی که در مدارسشان از برنامه های قصه خوانی و شعر خوانی بهره مند می شوند، عملکرد بهتری نسبت به دانش آموزان دیگر در سواد خواندن دارند.

2-دانش آموزانی که  برای سرگرمی کتاب های رمان،داستان و شعر می خوانند نسبت به دانش آموزان دیگر از سواد بالاتری در خواندن برخوردار هستند.

3-دانش آموزانی که در خانه کتاب های بیشتری دارند در سواد خواندن عملکرد بهتری دارند.

و..

بهترین معلم جهان و از سوی دیگر برخی از تجربه های جهانی و ملی نشان می دهد که برنامه های کتابخوانی در مدارس تاثیر زیادی بر پیشرفت تحصیلی دانش آموزان دارد. در سال گذشته کسی به عنوان بهترین معلم جهان معرفی  شد که در زمینه کتابخوانی و ادبیات فعال بوده و برنامه های خلاقانه تری ارائه و اجرا کرده بود. در یک سال هر کدام از دانش آموزان بیش از 50 کتاب غیر درسی و ادبی خوانده بودند. با این مقدمه و با استفاده از تجارب موفق جهانی و ملی برنامه ای برای اجرا در مدارس با عنوان کتابخوانی سرگرم کننده در خدمت پیشرفت تحصیلی پیشنهاد و اجرایی شد.

اهداف کلی کارگاه:

1-پیشرفت سواد خواندن

2-ترویج روحیه کار جمعی

3-آموزش گفت و گو

4-تقویت خلاقیت

5-بهبود مهارت گفتن و شنیدن

6-پیشرفت تحصیلی از طریق برنامه های سرگرم کننده

7-تاسیس کتابخانه کلاسی در هر کلاس مدرسه

8-کسب لذت و سرگرمی معطوف به هدف

9-تقویت روحیه استدلالی و مهارت در گفت و شنود

10-پرورش تفکر انتقادی

11-ایجاد مهارت نهاد سازی به عنوان زیربنای توسعه پایدار

محتوای کارگاه:

این کارگاه ها شامل فعالیتهایی است که ضمن ارتقا “سواد خواندن” در هر برنامه، هر یک از فعالیتها یک یا دو عنوان از اهداف برنامه را پوشش می دهد.

1-جمع خوانی کتاب شعر و قصه

2-برگزاری تور کتابفروشی

3-کتابخوانی آزاد

4-ارائه کنفرانس درباره کتاب خوانده شده

5-گفتگوی گروهی در باب کتاب

6- جلسه پرسش و پاسخ پیرامون کتاب

6-گفتگو درباره کتاب با مولف یا کارشناس نقد و ارزیابی کتاب

7-انتخاب و معرفی کتاب توسط دانش آموز

8-مکاتبه و ارتباط با نویسنده، مولف، تصویرگر و ناشر آن

9-تاسیس کتابخانه کلاسی

ملزومات کارگاه:

  • ¯ اداره کارگاه توسط راهنما های مجرب و اطمینان از انتقال مهارت و دانش از طریق “یادگیری تجربی”
  • ¯ اجرای برنامه برای کل دانش آموزانِ یک کلاس در مدرسه یا مهدکودک
  • ¯ برگزاری جلسات به صورت مشارکت محور
  • ¯ نشستن به صورت دایره یا نیم دایره به صورتی که راهنما و دانش آموزان در جایگاهی یکسان قرار گیرند.

نقش راهنما

نقش راهنما با نقش معلم فرق دارد. اگرچه راهنما ردیف تمرین‌ها را تنظیم می‌کند و چگونگی اجرای آنها را توضیح می‌دهد، در روند کارگاه مانند شرکت کنندگان حضور دارد. در مواقع ضروری در روند گفتگوها دخالت می کنند و توجه افراد گروه را به نکات جلب می‌کند.

وظایف راهنما عبارت است از:

توجه همزمان به محتوا و روند گفتگوی از شرکت‌کنندگان دعوت می‌کند که ضمن توجه به محتوای کارگاه به روند آن توجه و در روایت مهارتها نیز دقت کنند.

راهنمایان برنامه کارگاه ها را طراحی و تنظیم می‌کنند وسایل و ابزار لازم را آماده می کنند. اگرچه توجه به برنامه تنظیم شده و رعایت آن بسیار مهم است، اما حضور و توجه به راهنما به افراد و روند کارگاه نیز بسیار اهمیت دارد به این معنا که آنچه از قبل برنامه‌ریزی شده است می‌بایست نسبت به جو کارگاه و شرکت کنندگان انعطاف پذیر باشد.

ایده آل آن است که راهنما مقصود و روح کارگاه و تمرین ‌ها را خوب فهمیده باشد و شرکت کنندگان را بدون پیش داوری مورد توجه قرار دهد.

وظایف راهنما:

  • نسبت به موضع دیگران قدرت همدلی دارد.
  • مشتاق شناخت دیدگاه های دیگران است.
  • از شتاب پرهیز می کند به طوریکه آهستگی در رفتارش مشهود است.
  • اهل سکوت است. سکوتی که به کشف بهتر ساختارهای ذهنی خود و دیگران منجر می‌شود.
  • بی طرف است، از قضاوت دوری میکند.
  • کرامت دیگران را حفظ می‌کند و روی نقاط ضعف دیگران تکیه نمی کند.
  • راهنما به افراد راهی را نشان می دهد که به وسیله آن بتوانند از ساختار ادراک و ذهن خود آگاهی بیشتری به دست آورند.
  • راهنما بین مشاهدات خود از آنچه که دیده و شنیده از یک طرف و ارزیابی‌ها و تفسیر های احتمالی که با همکاری گروه به دست آورده است تفاوت قائل می شود.
  • راهنما در کارگاه زمینه بازی کردن “با هم” نه “در برابر هم” راه فراهم می‌کند.
  • راهنما به اعضا کمک می کنند ضمن احترام به افکار خود و جرئت اظهار نظر و بیان موضوع خود، دیدگاه های متفاوت دیگران را نیز بشناسد و بفهمد.
  • وظیفه راهنما به وجود آوردن فضای اعتماد و خوش بینی در ابتدای کارِگروه است.
  • راهنما سعی می کند از تنش های بین اعضای گروه به عنوان یک فرصت برای پیشبرد اهداف استفاده کند.
  • راهنما باید بیشتر کنجکاو باشد و نه نقد کننده و نباید تحت تاثیر احساس های ایجاد شده در گروه قرار گیرد
  • وقتی در گروه مجادله پیش می‌آید، راهنما اهمیت به تعلیق درآوردن نظرات خود و کنجکاو شدن نسبت به نظرات دیگران را یادآوری می کند.
  • راهنما کسی است که نقش خود را به عنوان فردی که از همه چیز ممکن است،کنار می‌گذرد.
  • از دل سخن می‌گوید، به این معنا که در مورد چیزی صحبت میکند که برایش مهم است.
  • راهنما هنگام مواجه شدن با سوالات، ابتدا به اعضای گروه فرصت پاسخ می‌دهد.
  • راهنما به طور مستمر به حال و هوای درونی خود و گروه توجه دارد.
  • راهنما تا جایی که ممکن است در روند گفتگو به عنوان راهنما دخالت نمیکند

گزارش جلسات

اهداف اصلی و فرعی

  • آشنایی با کتاب های غیر درسی
  • ایجاد فضای دوستانه برای گفتگوی جمعی

عناوین فعالیت ها

  • معرفی کارگاه
  • ایجاد قوانین کلاسی
  • معرفی اعضا
  • معرفی کتاب
  • خوانش کتاب توسط راهنما و اعضا
  • نوشتن واژگان جدید روی تخته
  • گفتگو پیرامون کتاب

وسایل و امکانات مورد نیاز

  • فضایی که توانایی نشستن به صورت دیالوگی در آن وجود داشته باشد.
  • تخته
  • ماژیک
  • کتاب های مورد نیاز

روند برگزاری

  1. معرفی کارگاه

بعد از سلام و خوش آمدگویی راهنمایان شروع به معرفی خود و معرفی کارگاه کتابخوانی غیر درسی در راستای پیشرفت تحصیلی کردند.

  1. ایجاد قوانین کلاسی

به کمک دانش آموزان قوانینی حول “به نوبت صحبت کردن” “گوش دادن فعالانه” “رعایت نظم کلاسی” “اجویایی و کنجکاوی”روی تخته نوشته شد

  1. معرفی اعضا

در قالب فعالیتی یخ شکن، اعضا هرآنگونه که تمایل داشتند دیگران آنها را بشناسند خود را معرفی کردند.

  1. معرفی کتاب

کتاب توسط راهنما ها به دانش آموزان معرفی شد. مشخصات کتاب، تصویر و … عنوان شد.

  1. خوانش کتاب توسط راهنما و اعضا

روخوانی کتاب توسط راهنما آغاز و کتاب به فاصله چند صفحه توسط دانش آموزان دست به دست و روخوانی شد.

  1. نوشتن واژگان جدید روی تخته

هر زمان که واژه ای سخت تلفظ می شد و برای دانش آموزان ناآشنا بود توسط راهنما به همراه معنی و مترادف روی تخته نوشته می شد.

  1. گفتگو پیرامون کتاب

بعد از اتمام هر فصل راجع به کتاب گفتگو می شد. بررسی کتاب و نقد آن توسط راهنما و دانش آموزان در خلال گفتگو صورت می گرفت.

مشخصات کلی

گروه سنی: د مقطع: متوسطه اول منطقه: کم برخوردار
جنسیت: دختر مدرسه: دولتی محدثه (فروغی) منطقه: حصیر آباد
تعداد کل دانش آموزان:40نفر تعداد کارگاه :2 تعداد جلسات در هر کارگاه: 8
ساعت شروع: 10:00 ساعت پایان: 12:00 120دقیقه
راهنمایان:  سپیده شهنی، سامیه طاهری، الهام خنیفر
وسایل مورد نیاز: کتاب، تخته، ماژیک
آمادگی پیش از کلاس: چیدن صندلی ها، نوشتن به نام خدا یا دعا روی تخته ،چسباندن قوانین و دیوار نوشته ها به دیوار
قالب فعالیت های اجرایی:  داستان خوانی، شعرخوانی، گفتگو، فعالیت فیزیکی

جدول زمانی

جلسه تاریخ فعالیت های اصلی نوع کتاب
1 96/6/19 خوانش کتاب به انتخاب راهنما رمان نوجوان خارجی
2 96/6/20 خوانش کتاب به انتخاب راهنما و دانش آموز داستان کوتاه ایرانی-خارجی
3 96/6/22 معرفی کتاب توسط دانش آموز و ارائه داستان(کانون پرورش فکری) ایرانی
4 96/6/26 شعرخوانی اشعار روایی ایرانی
  96/6/28 خوانش کتاب و گفتگوی جمعی داستان کوتاه ایرانی
5 96/7/2 تور کتابفروشی ایرانی-خارجی
6 96/7/4 معرفی کتاب و ارائه آن ها تلفیقی ایرانی-خارجی
7 96/7/5 معرفی کتاب و ارائه آن ها تلفیقی ایرانی-خارجی
8 96/7/12 نشست با یک نویسنده بومی ایرانی

*کتاب های تور کتابفروشی شامل رمان های کلاسیک ، رمان های ایرانی، روانشناسی نوجوان، داستان های نویسندگان بومی و … از انتشارات مجاز و معتبر با مطالعه قبلی توسط کارشناسان و مجریان طرح انتخاب شد.