مقدمه:
مسائل و مشکلات حاکم در جامعه از خرد تا کلان که گاهی منجر به حبس و ورود به مراکز اصلاحی و تربیتی کشور می گردد ،اغلب ریشه در آسیب های اجتماعی (به ویژه در زمینه های اعتیاد، طلاق، مفاسد اخلاقی و حاشیه نشینی)موجود درجامعه بویژه خانواده های مددجویان دارد. طی بررسی های انجام شده، بخش اعظم ورودی های زندان ها در استان خوزستان، ساکنان حاشیه شهر های استان خوزستان بخصوص کلانشهر اهواز هستند.
فقر معیشتی و فرهنگی را می توان از دلایل عمده بروز آسیب های اجتماعی در زندانیان دانست، در همین راستا مجموعه زندانهای استان خوزستان با اتخاذ سیاست های بازپرورانه و بهره گیری از آموزش و فعالیتهای فرهنگی، تربیت بدنی، حرفه آموزی و بویژه تقویت باورهای مذهبی و دینی تلاش خود را در کاهش و کنترل آسیب ها و ارتقاء سطح فرهنگی زندانیان نمود.
آموزش در سطح سازمان زندان ها بطور قطع یکی از اصلی ترین گلوگاه های مواجهه با مسائل و آسیب های اجتماعی و پیامدهای آنهاست و از اهمیت بسیاری برخوردار است. اداره کل زندان های استان جهت رسیدن به اهداف والا در امور فرهنگی با بهره گیری از کلیه استعداد های موجود با الهام از رهنمودهاي رياست قوه قضائيه و رهنمودهاي سازماني مبني بر تلاش مستمر در جهت رفع مشكلات زندانيان و كمك به آنان در جهت انتخاب راه صحيح زندگي و ايجاد تحولات چشمگير در ابعاد مختلف فرهنگی گام برداشت. گسترش آموزش هاي اخلاقي، مذهبي از قبيل توسعه و ترويج فرهنگ نماز، تقويت باور هاي ديني – مذهبي ، تغيير نگرش مثبت به خود و جامعه ، آموزشهای فنی وحرفه ای و امكان شرايط محيط فرهنگي و تربيتي در زندان، توسعه و ترويج فرهنگ كتاب خواني، تشكيل گروه هاي مذهبي ،ادبي، هنري و ورزشی از جمله برنامه هایی هستند که اداره کل زندانها با هدف کاهش و کنترل آسیب های اجتماعی انجام داده است.
گستره فعالیت های فرهنگی و تربیتی در زندان ها
اقدامات فرهنگی، امور تربیت بدنی، آموزش، فعالیت های عقیدتی، هنری و … از مهمترین ابزارهای اصلاحی و تربیتی بوده که چنانچه به طور صحیح و همچنین برنامه ریزی شده اجرا گردد،نتایج اثربخشی را در برخواهد داشت. با توجه به اختصاص مبلغ 1/700/000/000 ریال از اعتبارات شورای اجتماعی کشور از طریق اداره کل امور اجتماعی و فرهنگی استانداری خوزستان در راستای کاهش آسیبهای اجتماعی در جامعه هدف، اقدامات زیر صورت گرفته است:
1- اقدامات مذهبی:
تربیت حافظ قرآن، کسب رتبه برتر ستاد اقامه نماز در استان، آموزش حفظ روخوانی ، تجوید و تفسیر قرآن کریم، آموزش های عقیدتی (احکام اسلامی سطح( 1، 2 ، 3، اندیشه های اسلامی (1 ، 2، 3)- درسایه سار نهج البلاغه- آثار شهید مرتضی مطهری، اقامه نماز یومیه به شیوه جماعت، برپایی مجالس وعظ و سخنرانی به مناسبت های مختلف اعم از جشن و سوگواری، برگزاری مراسم دعا.
2- اقدامات آموزشی در حوزه مهارتی:
اجرای برنامه های آموزشی جهت مددجویان نیازمندی که به دلیل عدم داشتن مهارت و شغل در حرفه کاربردی و مورد قبول جامعه متأسفانه روانه زندان شدند، دفتر اشتغال و حرفه آموزی را بر آن داشت که با اولویت کانون اصلاح و تربیت (با توجه به سن پایین مددجویان که عموما در سنین 10 الی 18 سال هستند) و همچنین اندرزگاه نسوان (که اغلب از زنان بی سرپرستی که توانایی اداره زندگی خود را به لحاظ اقتصادی ندارد تشکیل شده است) با همکاری اداره کل فنی و حرفه ای، سازمان میراث فرهنگی و صنایع دستی و سایر نهادها اقدام به آموزش فنون و حرف همچون خیاطی ، معرق چرم، حکاکی روی چرم، آموزش ساخت محصولات دریایی، قالی بافی و … نماید.
3-اقدامات علمی – هنری:
ایجاد کتابخانه و تشویق زندانیان به کتابخوانی،شاهنامه خوانی،برنامه های گفت و گو و ارشاد زندانیان به شیوه فردی و جمعی، تشکیل گروههای هنری (گروه سرود و تئاتر)، سواد آموزی در مقاطع مختلف تحصیلی و ..
4- اقدامات ورزشی:
برگزاری مسابقات ورزشی، انجام ورزش صبحگاهی و همگانی، …
نتیجه طرح:
از آنجاکه فکر خطا ، تولید جرم می کند، استفاده از برنامه های فرهنگی – آموزشی مددجویان را علاوه بر رشد فکری و فردی در مسیر زندگی سالم سوق می دهد، بنابراین ارتقای سطح فرهنگ مددجویان مستلزم شرکت فعال آنان در برنامه‌های فرهنگی و کلاسهای آموزشی است.
1- برگزاری کلاسهای آموزشی فنی و حرفه ای و اشتغال به عنوان یکی از بهترین روشهای تغییر مددجویان در راستای برگشتن به زندگی سالم و همچنین کاهش احتمال بازگشت مجدد آنها به زندان عملیاتی گردید.
2- برگزاری کلاس های سواد آموزی ویژه مددجویان ، با رویکرد توانمندسازی اجتماعی و فرهنگی آنها در راستای کاهش آمار جرم و بزه، توسط مربیان مجرب انجام شد.
3- برگزاری کلاس های آموزشی مهارت های زندگی زیر نظر روانشناسان با رویکرد تغییر مثبت در رفتار و کردار مددجویان ، کاهش استرس، فشارهای روحی و روانی مددجویان اجرایی گردید.
گزارش فوق خلاصه ای از اقدامات اداره کل زندانها در راستای تاکیدات مقام معظم رهبری (مدظله العالی) و ریاست محترم جمهوری درخصوص اهتمام جدی همه دستگاههای اجرایی برای مقابله با آسیب اجتماعی و در اجرای سیاستهای مصوب شورای اجتماعی کشور با موضوع ساماندهی مناطق حاشیه نشین استان،بویژه در اهواز با لحاظ این موضوع که قسمت عمده ای از زندانیان زندان های استان خوزستان ساکن حواشی کلان شهر اهواز می باشند که مبلغ 1/700/000/000 ریال به این اداره کل تخصیص یافت که مبلغ مذکور جهت آموزش و خریدهای آموزشی هزینه گردید.
لازم به ذکر است که حمایت ها و تعامل های برون سازمانی مختلف و خیرین حوزه فرهنگ و هنر می تواند این اداره را به رغم مشکلات متعدد از جمله کمبود فضا، امکانات ورزشی، فرهنگی و … یاری نماید.