مقدمه توسط اداره کل امور اجتماعی و فرهنگی استانداری خوزستان صورت گرفت : حاشيه نشيني معضلي است خود ساخته كه انسان با بي برنامگي، بي عدالتي و عدم توجه به كرامت انساني آن را ايجاد كرده است. منطقه حاشیه نشین منطقه فقیر نشین اطراف شهر است که ساکنان آن به علت فقر فرهنگی واقتصادی مظلوم […]


مقدمه

توسط اداره کل امور اجتماعی و فرهنگی استانداری خوزستان صورت گرفت :

حاشيه نشيني معضلي است خود ساخته كه انسان با بي برنامگي، بي عدالتي و عدم توجه به كرامت انساني آن را ايجاد كرده است. منطقه حاشیه نشین منطقه فقیر نشین اطراف شهر است که ساکنان آن به علت فقر فرهنگی واقتصادی مظلوم واقع شده اند و نتوانسته اند جذب نظام اقتصادی–اجتماعی شهر شوند و از امکانات و خدمات شهری استفاده کنندکه بدور از انصاف انسانی است

عدم تطابق هنجاری و نائل نشدن به یک شناخت جامعه محور در حاشیه نشینان و همچنین سطح نازل معیشت اقتصادی این طبقه موجب یک نوع انحرافات نهادینه شده در رفتار آنان می شود.

قاچاق مواد مخدر،رواج مشاغل کاذب غیر رسمی،فقرمفرط اقتصادی،عدم وجود مهارت فنی در مناطق حاشیه نشین وجود دارد.گاهی با تنها ۵ هزار تومان برای چند ساعت جوانان این مناطق با وسایل استعمالی مضری مانند قلیان ساعات فراغت خود را سپری می‌کنند و شاید یک بسته سیگار هزار تا ۵ هزارتومانی تفریح این جوانان باشد چراکه امکانات ورزشی در این مناطق اندک است.

حمایت از حاشیه نشینان و زاغه نشینان داخل محدوده شهر با برنامه ریزی مناسب یکی از ضروریات است چرا که اکثر مدال آوران و قهرمانان کشور از بچه‌های پایین‌شهر هستند چون اراده پولادین در بچه‌های این مناطق از اوایل انقلاب اسلامی تا به امروز شهرت این مناطق بوده است

یکی از تفاوت ها که به طور آشکاری خود نمایی می کند، تفاوت در وجود امکانات و وسایل ورزشی در این مناطق به ویژه در مدارس می باشد. معمولاً ناهنجاری‌های اجتماعی در مناطق حاشیه شهرها به نسبت بیشتر از سایر نقاط است و یکی از مؤثرترین اقداماتی که باعث کاهش آسیب‌های اجتماعی می‌شود ورزش بوده و باید مقوله ورزش این مناطق توسط تمامی مسئولان دستگاه‌ها به طور دقیقی مورد مطالعه ومد نظر قرار گیرد.

کودکان بزرگترین قربانیان آسیب های اجتماعی مناطق محروم و حاشیه نشین هستند. کودکانی که باید زود بزرگ شوند تا نان آور خانواده باشند.

یا زودترازآنچه باید،با دنیایی آشنا می شوندکه سرشار ازخشونت،بیرحمی،اعتیاد و نابهنجاریهای اجتماعی است. کودکان درمحیط های حاشیه نشین از زندگی لذت نمی برند و همانند سایر کودکان قادر به درک زیبایی های زندگی نیستند.

در واقع پیشگیری بهتر از درمان است . دستگاه‌های مختلفی اعم از نیروی انتظامی و نیروهای اطلاعاتی و سایر دستگاه‌ها در تلاش هستند که آمار جرم سرقت و ناهنجاری‌های اجتماعی را در این مناطق به حداقل برسانند و هزینه‌های بسیار زیادی نیز در این زمینه انجام می‌شود اما ورزش یکی از مؤثرترین کم‌هزینه‌ترین و کوتاه‌ترین راه‌ها برای پایین آوردن آسیب‌های اجتماعی در این مناطق است.

از سوی دیگر باگسترش روزافزون علوم و تغییر شیوه زندگي انسانها از زندگي پرتحرك به سمت شیوه زندگي ماشیني و كم تحرك،توجه به تربیت بدني و فعایتهاي جسماني براي كاهش عوارض این سبك جدید زندگي بسیار ضروري مي باشد. در این سبك جدید زندگي كه افراد فرصت كمتري براي انجام دادن فعالیتهاي جسماني دارند، ماشیني شدن كارها فعالیتهاي بدني معمول را هم كاهش داده است، گرایش به سمت سرگرمي ها و تفریحات جدیدي همچون بازیهاي رایانه اي ،تماشاي فیلم و….گسترش یافته است و ساعات طولاني كار در شرایط نا مساعد مشكلات جسماني فراواني براي افراد به دنبال داشته است،تربیت بدني در فرایند تعلیم و تربیت افراد مناسب این نوع زندگي اهمیت فوق العاده اي پیدا مي كند.

در حال حاضر در كشور ما تلاش هاى خوبى به وسیله دولت و دست اندركاران تعلیم و تربیت براى ارتقای كمى و كیفى فرآیند آموزش در مدارس، صورت مى گیرد و سعى مى شود كه در مورد كلیه مسایل آموزشى و تربیتى به سطح مطلوب و استانداردهاى مورد نظر نزدیك شویم. همراه با این رشد و حركت پیشرونده،اهداف،برنامه ها ، شیوه اجرا و امكانات تربیت بدنى در مدارس هم به عنوان یكى از ابزار تعلیم و تربیت باید مورد توجه قرارگیرد.

ضرورت انجام طرح:

توسعه ارزش های تربیتی و پرورش افراد سالم به لحاظ جسمی و روحی یکی از اثرات ورزش و تربیت بدنی بر افراد خصوصا جوانان بوده و از درجه اهمیت بیشتری برخوردار است. تحقیقات جدید نیز نشان می دهد ورزش علاوه بر سلامت جسمی و روحی ، از بین بردن مشکلات روحی و روانی را نیز به دنبال دارد؛ضمن اینکه به گفته کارشناسان حتی ورزش موجب می شود میزان جرم وجنایت در بین نسل جوان هم کاهش یابد. ورزش علاوه بر رشد شخصيت، به شکل موثري در تحول جنبه اجتماعي شخصيت يا صلاحيت و شايستگي اجتماعي فرد اثر دارد.

با مشاهده مدارس مناطق مرفه نظیر مدارس نمونه، تیزهوشان، غیرانتفاعی ها و … و مقایسه آنها با مدارس حاشیه نشین و خصوصا مناطق منفصل شهری، در می یابیم که تفاوت ساختاری زیادی در همه ابعاد وجود دارد. به طوریکه این مناطق بیشتر در محرومیت های ورزشی و اجتماعی بسر می برند . به طوری که دانش آموزانی که در این مدارس مشغول به تحصیل هستند آن چنان که شایسته آن ها ست اوقات فراغت خود را به سلامت و شادابی سپری نمی کنند.  این وضعیت در مدارس دخترانه مشهودتر است. مشکل ورزش در مورد دانش آموزان دختر چند برابر است . به هر حال پسر بچه ها اگر معلم ، فضا یا وسایل و امکانات کافی نداشته باشند، فرصتهایی برایشان پیش می آید که بتوانند نیازهای جسمانی ، ورزشی خود را به نحوی برآورده سازند و در محیطهای خارج از مدرسه به فعالیت و بازی مشغول شوند.

به لحاظ این که دختران ما علاوه بر این که مسوولیت خودشان را به عنوان یک فرد به عهده دارند، مسوولیت نسل فردا را هم به دوش می کشند،پس به طور طبیعی از یک مادر ضعیف فرزندی قوی متولد نمی شود و باید یک مادر به قدری از لحاظ جسمی ورزیدگی و توان لازم را داشته باشد تا بتواند فرزند سالم به دنیا بیاورد.بنابراین نیاز است مدارس این مناطق شناسایی شوند که بتوان با برنامه ریزی مناسب به آن ها کمک کرد.

در همین راستا اقداماتي در جهت توسعه و تجهیز فضاهای ورزشی بمنظور بهبود شاخص های سلامت روحی و اجتماعی دانش آموزان از سوی اداره کل امور اجتماعی و فرهنگی استانداری خوزستان با همکاری اداره کل آموزش و پرورش استان با اعتباری بالغ بر ۲۰۰۰۰۰۰۰۰۰ ریال در مدارس مناطق کم برخوردار استان صورت گرفت.

اهداف طرح:

این طرح با هدف شناسایی مدارس حاشیه نشین با اولویت مدارس دخترانه جهت محرومیت زدایی و تقسیم عدالت در استفاده لازم از امکانات ورزشی و همچنین کاهش معضلات اجتماعی، غنی سازی اوقات فراغت کودکان و نوجوانان و حرکت به سمت ارتقای استانداردهای سلامت دانش آموزان مناطق کم برخودار و جامعه عملیاتی شد.

روند اجرایی:

برای اجرای این طرح، لیست مدارس مناطق حاشیه ای و کم برخوردار شهر اهواز با استعلام از ادارات آموزش و پرورش مناطق/ نواحی کارون، حمیدیه، باوی، نواحی چهارگانه اهواز و  معاونت پژوهش اداره کل آموزش و پرورش جمع آوری و تجمیع شد.

نتایجی که پس از اجرای این طرح قابل حصول است:

– پیشگیری از چاقی دانش آموزان

تغییر شیوه زندگی بویژه علاقه کودکان به غذا های پرکالری جذاب با ترکیبات نامطلوب، مصرف میان وعده ها و  غذاهای چرب و شیرین،کاهش مصرف مواد غذایی دارای فیبر و عدم تحرک باعث بروز پدیده ی چاقی شده است و رشد این پدیده از دهه هشتاد دوبرابر قبل شده است (گلیشادی،۱۳۸۲)  بسیاری از والدین چاقی کودکان را دلیل سلامت آنها می دانند و برنامه ای برای رفع آن نمی ریزند. این در حالی است که چاقی حتی در کودکان باعث بیماری هایی از جمله بیماری های عروقی می گردد. بوسیله کنترل تغذیه و تاکید به تغذیه سالم در مدارس و همچنین گنجاندن برنامه ورزشی منظم در مدرسه می توان از چاقی کودکان جلوگیری به عمل آورد.

– تقویت حرکات پایه و بنیادی دانش آموزان:

کودکان در سن ابتدایی پیشرفت های چشمگیری در حرکات درشتمانند دویدن، پریدن و لی لی کردن و با توپ بازی کردن دارند. این حرکات نیاز به تقویت دارند و تقویت و پیشرفت آنها نشانه رشد سالم مغز است. بنابر ایت ورزش در مدرسه علاوه بر تاثیر بر جسم بر تقویت مهارت های ذهنی هم تاثیر گذار است.

هماهنگی حرکات اعضای بدن نیز نشانه سلامت کارکرد مغز است و با بازی های ورزشی مانند فوتبال و والیبال، بدمینتون و حرکات نرمشی می توان به تقویت آن پرداخت. عدم هماهنگی اعضا نشانه ی اختلالات حرکتی و ذهنی است که می تواند بر یادگیری تاثیر سو گذارد. بوسیله ورزش می توان این حرکات را تقویت کرد.

– هزینه شدن انرژی مازاد:

کودکان دبستانی سرشار از انرژی هستند و نیاز به فعالیت دارند. آپارتمان نشینی و بازی های کامپوتری مانع رشدشان می شود و هنگامی که نتوانند انرژی خود را تخلیه کنند دچار اختلالات ذهنی و حرکتی می شوند. حضور در محیط فراخ مدرسه فرصتی است برای کودکان( به خصوص کودکانی که هر دو والدینشان شاغل هستند) تا خارج از محیط بسته و کوچک خانه به فعالیت بپردازند.

– کسب و افزایش مهارت های اجتماعی و کار گروهی:

باید برای اجتماعی شدن کودکان بوسیله تربیت بدنی تلاش کرد. ساعت های ورزش در مدارس زمان مناسبی است که کودکان به بازی و فعالیت گروهی بپردازند. در کلاس درس به دلیل اینکه بیشتر معلم در حال صحبت و تدریس است ارتباط بین دانش آموزان به خوبی امکان پذیر نیست اما در ساعات ورزش دانش آموزان آزاد هستند و می توانند با رهبری معلم کارهای بدنی را به صورت گروهی انجام دهند و مفهوم جمع و ارتباط مثبت و موثر با همسالان را بیاموزند و اجتماعی بودن را تمرین کنند.

– بازدارنده انحرافات اخلاقی

به طور کلی ورزش در تمام دوران زندگی انسان ها حایز اهمیت می باشد ولی مبنای تربیت جسمی و روانی در سنین دانش آموزی گذاشته می شود، بنابراین باید اهمیت بیشتری در آن دوران برای ورزش قابل بود. ورزش علاوه بر آنکه موجب می شود ، نوجوانان و جوانان تفریح و سرگرمی مناسبی جهت گذراندن زمان بیکاری و اوقات تفریح خود داشته باشند، که بازدارنده انحرافات اخلاقی جوانان می باشد، در تأمین سلامت جسمی و روانی آنان تأثیر بسیاری دارد. بسیاری از آثار نامطلوب محیط فرهنگی و اجتماعی ، اقتصادی ، وضع خانوادگی ، وراثت و همچنین نظایر آن، با انجام ورزش و فعالیت بدنی می تواند کاهش یابد یا حتی به روش کلی از میان برود.

توجه ویژه به اوقات فراغت دانش آموزان به ویژه تربیت بدنی از راههای بسیار موثر در جلوگیری از آسیب های اجتماعی جامعه است. دانش آموزان انرژی نهفته بسیاری دارند که اگر در مسیر صحیح از این انرژی استفاده نشود به ناهنجاری های اجتماعی تبدیل خواهد شد. با توجه به اینکه ناهنجاریهای اجتماعی ریشه در ویژگی های شخصیتی افراد مانند عدم کنترل روی رفتارها، عدم تخلیه انرژی، بی حوصلگی وعصبانیت، پرخاشگری و استرس های افراد دارد، لذا توجه به فعالیت های ورزشی و شادی آور  ویژگی های شخصیتی جرم خیز را کنترل می کند. از نتایح این طرح می توان به رونق و ایجاد انگیزه فراوان بین نوجوانان و نونهالان مناطق محروم، کاهش فشارهای روحی، افزایش اعتماد به نفس و امید به زندگی اشاره کرد که در نهایت منجر به بهبود کیفیت زندگی و تقویت خودپنداره مثبت می شود.

لازم به ذکر است؛ افراد از طریق شرکت در فعالیت های حرکتی از نظر ذهنی ، جسمی و روانی تعادل لازم را کسب می نمایند و توانایی مقابله با مشکلات  و فشار های ناشی از زندگی مدرن را به دست خواهند آورد. همان طور که مشخص شده است، جرم نتیجه جمع جبری عوامل موثر در بزهکاری است که تحت تاثیر تعارضات گوناگون و مناقشات روانی و فشار بر نقاط ضعف شخصیت افراد و عدم توانایی مقاومت در برابر فشارهای مزبور و به هم خوردن موازنه روانی ارگانیزم، در شرایط خاص اتفاق میافتد. پس نتیجه می گیریم که توجه به ورزش و نشاط دانش آموزان نقش کلیدی و اساسی در پیشگیری از وقوع جرایم و آسیب های اجتماعی دارد.