توسعه و گسترش برنامه های تامین رفاه اجتماعی از جمله عوامل موثر در ارتقای توانایی های بالقوه یک جامعه در تحقق اهداف توسعه آموزشی، اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی آن کشور محسوب می شود و امروزه اغلب کشورها برای دست یابی به توسعه پایدار، توانمندسازی را کارآمدترین روش یافته اند. توانمند سازی به عنوان فرآیندی تعریف […]

توسعه و گسترش برنامه های تامین رفاه اجتماعی از جمله عوامل موثر در ارتقای توانایی های بالقوه یک جامعه در تحقق اهداف توسعه آموزشی، اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی آن کشور محسوب می شود و امروزه اغلب کشورها برای دست یابی به توسعه پایدار، توانمندسازی را کارآمدترین روش یافته اند.

توانمند سازی به عنوان فرآیندی تعریف می شود که در آن افراد، گروهها و سازمان ها بر مسائل و مشکلاتی که با آن مواجه هستند، کنترل پیدا می کنند بنابراین هدف توانمندسازی کمک به افراد ضعیف و محروم است تا تلاش نمایند به ضعف هایشان غلبه نموده؛ جنبه های مثبت زندگیشان را بهبود بخشیده، مهارت ها و توانایی هایشان را برای کنترل عاقلانه بر زندگی افزایش داده و آن را در عمل پیاده کنند.

یافته ها نشان می دهد که قوانین و منابع دسترسی زنان در زمینه خدمات اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی کافی نبوده و آنان را گاها آسیب پذیر می کند. این ساختارها (قوانین و منابع) شامل سیستم خانواده، شرایط شغلی زنان و سیستم های حمایتی است. بعبارتی توانمند سازی اجتماعی و اقتصادی زنان نه تنها از وابستگی آنان می کاهد بلکه آسیب پذیری را در این قشر کاهش می دهد.

استان خوزستان از دیرباز بلحاظ موقعیت جغرافیایی مناسب و شرایط مساعد برای زیست قشلاقی خانوارهای عشایری  مساعد  بوده است. گرچه بخشی از جامعه عشایری به شهرها و روستاها مهاجرت نموده اند اما جمعیتی بالغ بر ۱۴۰ هزار نفر در قالب ۲۳ هزار خانوار عشایری در استان خوزستان زیست می کنند. حدود ۶۷هزار  نفر از  این جمعیت را زنان تشکیل می دهند و اگر رده سنی زنان فعال را ۱۵ تا ۴۵ سال در نظر بگیریم، حدود ۵۴  درصد زنان عشایری استان که جمعیتی بالغ بر ۳۶ هزار نفــر می باشند فعــال  محســوب می شوند. طبق آمارهای اعلام شده تنها یک سوم جمعیت فعال زنان عشایری با سواد هستند و بخش اعظمی از این جمعیت باسواد دارای تحصیلات ابتدایی می باشند. همچنین ۵ درصد زنان عشایر  و بعبارتی ۳۳۴۰ نفر از کل جمعیت زنان عشایر سرپرست خانوار هستند؛ طبیعی است ظرفیت سازی اشتغال برای چنین زنانی در بخش کشاورزی می تواند اشتغال و درآمد زایی لازم را برای این قشر زحمتکش و فعال ایجاد نماید.

اهمیت و ضرورت طرح

آمارها نشان می دهد نیمی از جامعه عشایری را زنان تشکیل می دهند، اما مشارکت زنان در مسائل اجتماعی، فرهنگی و سیاسی  (به دلیل عدم دسترسی به رسانه های گروهی) ، آداب و رسوم، بافت اجتماعی و فرهنگی و همچنین تقسیم بندی جنسیتی، آنان را از  توسعه اجتماعی دور نگه داشته است.

یکی از مهمترین وظایفی که بر عهده اداره کل امور اجتماعی و فرهنگی خوزستان با مشارکت اداره امور بانوان استان و همکاری فرمانداری ها محول شد، طرح توانمندسازی و پیشگیری از آسیب های اجتماعی زنان عشایر خوزستان بود. در این پروژه تعیین خط فقر و تبیین برنامه های توانمندسازی مناسب، طراحی برنامه های ویژه اشتغال، توانمندسازی براساس نیازهای اساسی توسعه و آموزش مهارت های زندگی و اجتماعی در دستور کار قرار گرفت.

بعد از پیروزی انقلاب اسلامی و ایجاد زیرساخت هایی از قبیل راه، آب، سوخت های فسیلی، برق، ایجاد دکل های مخابراتی و …. بخشی از فعالیت های روزمره زنان و دختران عشایری کمتر شده و فرصت بیشتری برای یادگیری و آموزش مهارت های اجتماعی و زندگی فراهم شده است. بنابراین امکان سرمایه گذاری و تدوین برنامه های آموزشی در خصوص مشاغل خانگی و ایجاد درآمد بویژه برای زنان سرپرست خانوار عشایر فراهم شده است. از این رو لازم دیده شد برنامه ریزی جامعی در زمینه اجرای طرح های تولیدی، فرهنگی و آموزشی متناسب با بافت زندگی عشایری صورت گیرد. اعتبار تخصیص یافته در این طرح در قالب آموزش های مهارتی و فرهنگی بمنظور ايجاد مهارت، تخصص و كسب توانایي در شغل، اجرایی شد. بعد از پیروزی انقلاب اسلامی و ایجاد زیرساخت هایی از قبیل راه، آب، سوخت های فسیلی، برق، ایجاد دکل های مخابراتی و …. بخشی از فعالیت های روزمره زنان و دختران عشایری کمتر شده و فرصت بیشتری برای یادگیری و آموزش مهارت های اجتماعی و زندگی فراهم شده است. بنابراین امکان سرمایه گذاری و تدوین برنامه های آموزشی در خصوص مشاغل خانگی و ایجاد درآمد بویژه برای زنان سرپرست خانوار عشایر فراهم شده است. از این رو لازم دیده شد برنامه ریزی جامعی در زمینه اجرای طرح های تولیدی، فرهنگی و آموزشی متناسب با بافت زندگی عشایری صورت گیرد. اعتبار تخصیص یافته در این طرح در قالب آموزش های مهارتی و فرهنگی بمنظور ايجاد مهارت، تخصص و كسب توانایي در شغل، اجرایی شد.

صندوق اعتبارات خرد زنان عشایری

فرآیند تشکیل صندوق اعتبارات خرد، از ابتدا با رویکرد جلب مشارکت زنان در امر برنامه ریزي و توانمندسازي آنان همراه بوده است. در حقیقت هدف این صندوق ایجاد و گسترش فعالیت های درآمدزا به ویژه برای زنان کم درآمد و تسهیل توسعه جوامع محلی می باشد. صندوق اعتبارات خرد، جهت بهره مندی دختران و زنان عشایری کم سواد و زنان سرپرست خانوار برای  دریافت تسهیلات بدون وثیقه و چک ضمانت از طریق ضمانت های زنجیره ای محلی است تا به منابع مالی محلی دسترسی داشته باشند. ماهیت این برنامه ها علاوه بر توسعه و اعطای وام ، ارائه خدمات آموزشی و اجتماعی نیز به وام گیرندگان می باشد.

از آنجا که زنان عشایری از کمترین خدمات و شاخص های توسعه در جامعه برخوردارند، پرداخت وام های صندوق با هدف مشارکت در فعالیت های تولیدی و به منظور توانمندسازی آنها در جامعه منجر به استقلال زنان در جهت فعالیتهای تولیدی می باشد. این طرح تجربه جدیدی است که با برنامه ریزی و حمایت دولت جهت بالا بردن توان مالی زنان برای شرکت در طرح های اشتغالزا راه اندازی شد.

شروع کار صندوق های خرد زنان عشایری جدید از پایان سال ۱۳۹۴  با شناسایی و زمینه یابی آغاز و منجر به تشکیل ۱۵صندوق گردید.

در مناطق عشایری افراد آموزش دیده، بمنظور ایجاد ۱۵ منطقه جدید منطقه به منطقه جهت تشکیل صندوق خرد فعالیت خود را آغاز کردند. در همین راستا جلسات توجیهی و آشنایی با صندوق ها توسط کارشناسان با عشایر خوزستان برگزار شد و براساس رای گیری انتخاب هیئت مدیره و تسهیلگران زن عشایری صورت گرفت. سهم آورده از مبلغ ۵۰ هراز تومان تا ۳۰ هزار تومان از عشایر جمع آوری و در یک حساب مشترک در بانک کشاورزی واریز گردید.

در سال ۱۳۹۵ مبلغ : ۸۳۷/۰۰۰/۰۰۰ ریال اعتبار بلاعوض جهت تشکیل  ۱۵ صندوق از طرف نهاد ریاست جمهوری به سازمان امور عشایر استان اختصاص داده شد که با سهم آورده زنان عشایری مبلغ : ۱/۴۳۳/۶۸۱/۵۰۰ ریال در گردش می باشد.

در حال حاضر مجموع  صندوق های خرد استان به ۲۱ عدد می رسد و تعداد اعضای این صندوق ها ۶۰۰ نفر می باشند که بیشتر آنها به فعالیت های تولیــدی مانند: صنایع دستی  (چوقا ـ قالی ـ جاجیم  ـ گلیم ـ وریس و…) ـ پرورش مرغ بومی ـ پرورش دام و  صنایع جانبی ( کشک و قاراء ) مشغول هستند.

اهداف طرح:

۱) توانمندسازی جامعه محلی از طریق ایجاد بستری مناسب برای مشارکت جمعی زنان در قالب گروه های اعتبار- پس انداز

۲) ارتقاء مهارت های فردی و اجتماعی زنان عشایری از طریق برنامه های آموزشی

۳) افزایش درآمد خانوارهای کم درآمد از طریق پرداخت وام های کوچک برای انجام فعالیت های درآمدزا

۴) مشارکت زنان در عرصه های اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی.

روند اجرای طرح

براساس مصوبات هشتاد و هشتمین جلسه شورای اجتماعی کشور، اعتباری بمنظور توانمند سازی زنان عشایری، پیشگیری از آسیب های اجتماعی و ارتقای آگاهی های عمومی از طریق آموزش های لازم با استفاده از مراکز آموزشی با رویکرد اجتماع محور اختصاص داده شد. این طرح با تفاهم نامه ای فی مابین اداره کل امور بانوان استانداری و اداره کل امور عشایر استان خوزستان به مبلغ( ۱/۰۰۰/۰۰۰/۰۰۰ ریال )   جهت توان افزایی زنان عشایر و ارتقای شاخص های فرهنگی و اجتماعی در شهرستان های اندیکا ـ  مسجدسلیمان ـ شوشتر ـ گتوند ـ دزفول ـ شوش ـ باغملک  ـ رامهرمز ـ هفتکل ـ بهبهان ـ باغملک ـ ایذه  عملیاتی شد.

نتایج طرح :

هر ساله تسهیلاتی جهت فعالیت تولیدی و اشتغالزایی در بین جامعه عشایری توزیع می گردد اما به علت دوری عشایر از مراکز آموزشی و فقدان متولی آموزشی اغلب از استانداردهای لازم برخوردار نیست و منجر به نتایج اثر بخش نمی شود. بنابراین در طرح توانمندسازی زنان عشایر تلاش شد با استفاده از مربیان مجرب ، دوره های آموزشی با کیفیت و استاندارد از سوی سازمان فنی و حرفه و اداره جهاد کشاورزی برگزار شود. همچنین در پایان دوره گواهی معتبر برای زنان عشایر جهت جذب تسهیلات صادر گردید.

در این طرح ۶۰۰ زن عشایری فعال وتوانمند شناسایی شدند که در قالب ۲۱ صندوق خرد در حال فعالیت هستند. این صندوق ها با هدف تامین منابع مالی جهت حمایت از کسب و کار و مشاغل خانگی کوچک راه اندازی شدند. فعالیت آنها نیز براساس مهارتهایی در زمینه صنایع دستی، پرورش مرغ بومی، پرورش دام، پرورش قارچ و پرورش بلدرچین است .

در این طرح ۶۳ دوره های مهارت آموزشی در قالب ارتقاء سطح معیشت خانوار عشایری طراحی شد و ۴۲ دوره در قالب برنامه های کنترل و پیشگیری از آسیب های اجتماعی و ارتقای شاخصهای فرهنگی و اجتماعی زنان عشایری عملیاتی شد.

اهم اقدامات صورت گرفته:

۱ ـ آموزش صنایع دستی  بافت قالی کرک و ابریشم  ـ کپو بافی ـ تابلو فرش

۲ ـ پرورش مرغ بومی ـ پرورش بلدرچین

۳ ـ پرورش قارچ خوراکی

۱ ـ مهارتهای زندگی در  قالب فرزند پروری و همسر داری

۲ ـ   برگزاری کلاس های آموزشی بمنظور آشنایی زنان عشایر با جایگاه زنان در خانواده از نظر اسلام و سبک زندگی ایرانی- اسلامی

از دیگر نتایج این طرح می توان به معرفی و بازاریابی محصولات و دست بافت های زنان و دختران شهرستان شوشتر اشاره کرد، همچنین افراد پس از گذراندن دوره قالی بافی و دریافت مدرک فنی و حرفه ای به کمیته امداد امام خمینی (ره) جهت دریافت وام های اشتغالزا معرفی شدند.

آنچه که قابل تامل است؛ جامعه عشایری نیاز به ارتقاء سطح آگاهی خود برای رقابت با جامعه روستایی و شهری دارد و با توجه به اینکه در برنامه ریزی ها، سهم عشایر به ندرت دیده می شود و یا کمرنگ است، لذا اجرای چنین طرح هایی به زنانی عشایری که بعلت بافت فرهنگی و اجتماعی خود دسترسی به مراکز علمی و فرهنگی ندارد، کمک شایانی می کند.

گزارش کلیات هزینه کرد مالی اعتبار تفاهم نامه

جمع بندی دوره های آموزشی فرهنگی اجرا شده در مناطق عشایری

ردیف شهرستان منطقه عشایری تعداد دوره تعداد افراد ساعت دوره
۱ اندیکا چهارتنگ ـ دشتگل ـ طاهر آباد ـ پا آب شلال ـ طالپا ۶ ۱۲۳ ۳۶
۲ مسجدسلیمان حومه مسجدسلیمان ۱ ۲۰ ۶
۳ ایذه تاشار ۱ ۲۵ ۶
۴ رامهرمز سرگچ ـ آبشار ۲ ۷۵ ۱۲
۵ دزفول دیونی ـ کوثر ۲ ۴۹ ۱۵
۶ شوشتر قلی پور ۲ ۹۵ ۱۸
۷ اندیمشک مازو ـ پایتخت گلزار ۲ ۴۵ ۱۲
۸ گتوند میان پیلان   ـ  شهرک پنجم ۳ ۹۰ ۱۸
۹ هفتکل چهرازی آباد ۲ ۶۲ ۱۲
جمع ۲۱ ۵۸۴ ۱۳۵

این دوره های با استفاده از اساتید حوزه علمیه ـ اداره فرهنگ و ارشاد اسلامی و شبکه بهداشت انجام شده است.

جمع بندی کل دوره های انجام شده در مرحله اول و دوم و سوم

دوره های آموزشی تولیدی اجرا شده در مناطق عشایری

 

ردیف شهرستان منطقه عشایری تعداد دوره تعداد افراد ساعت دوره
۱ اندیکا چهار تنگ ـ پا آب شلال ـ اداره امور عشایر ۲۰ ۴۳۴ ۲۸۴۸
۲ مسجدسلیمان حومه مسجدسلیمان ۵ ۸۸ ۶۵
۳ ایذه تاشار ۴ ۹۷ ۶۰
۴ رامهرمز سرگچ ـ آبشار ۷ ۱۳۴ ۱۹۶
۵ دزفول دیونی  ـ آذنک ـ کوثر ۱۱ ۲۵۴ ۱۱۷
۶ شوشتر قلی پور ۵ ۱۰۰ ۱۲۳۹
۷ اندیمشک قلعه مختار ـ جوروند ۶ ۲۲۴ ۱۶۴
۸ باغملک تکیه ۱ ۱۴ ۹۶
۹ گتوند میان پیلان شهرک پنجم ۶ ۱۵۰ ۲۹
۱۰ هفتکل چهرازی آباد ۴ ۱۳۰ ۴۱۰
جمع ۶۹ ۱۳۷۱ ۵۲۲۴

در برگزاری این دوره ها سعی شده است صدور گواهینامه از طریق  ادارات فنی و حرفه ای و جهاد کشاورزی انجام شود که برای دریافت  تسهیلات به این گواهینامه نیاز دارند . کلیه هزینه های طرح حتی هزینه ثبت نام زنان عشایری  از محل این طرح بوده است .

 گزارش توانمندسازی زنان عشایری شهرستان اندیکا

 

شهرستان ردیف عنوان دوره اجرا شده منطقه عشایری تعداد کارآموز ساعت دوره صدور گواهینامه

از طریق اداره

تاریخ اجرای دوره
اندیکا ۱ پرورش قارچ خوراکی چهار تنگ تینا ۱۷ ۳۲ فنی و حرفه ای آذر ۹۶
۲ قالیبافی چهار تنگ تینا ۲۰ ۴۲۰ فنی و حرفه ای آذر ۹۶
۳ پرورش زنبور عسل اداره امورعشایر ۳۰ ۲۱۸ فنی و حرفه ای آذر ۹۶
۴ پرورش قارچ خوراکی پا آب شلال ۲۰ ۳۲ فنی و حرفه ای آذر ۹۶
۵ قالیبافی پا آب شلال ۲۰ ۴۲۰ فنی و حرفه ای آذر ۹۶
۶ پرورش مرغ بومی پا آب شلال ۱۷ ۵۰ فنی و حرفه ای آذر ۹۶
جمع ۱۲۴ ۱۱۷۲