غنی سازی اوقات فراغت پدیده ای چند بعدی و مفهومی گسترده است و آنگاه که با نوجوانان، جوانان و انگیزه های اجتماعی و فعالیت های سازندگی قرین می شود، بر پیچیدگی آن افزوده می شود. بطوریکه بهره گیری از اوقات فراغت دانش آموزان به عنوان بستری برای انجام فعالیت های سازندگی، بازسازی، رفع محرومیت ها، توسعه خدمات اجتماعی و امور عام المنفعه، امکان بسیج فراگیر را برای تحقق اهداف نظام اجتماعی فراهم می کند.

با پیچیده تر شدن زندگی و افزایش آهنگ تغییرات اجتماعی نحوه پاسخگویی به نیازهای زمان فراغت افراد بویژه دانش آموزان به عنوان یک مسئله اساسی، پیش روی مدیران و مسئولان است. اوقات فراغت علی رغم اینکه در گذشته یک مساله غیررسمی و فردی محسوب می شد، اما بسیاری از اندیشمندان اجتماعی بر این باورند که اوقات فراغت پدیده ای جمعی، پیچیده و چند بعدی (اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی) است و استفاده از نیروی آن برای انتقال ارزش ها و هنجارهای اجتماعی به نسل های بعدی یک فرصت فرهنگی محسوب می شود که فرآیند مدیریت و پوشش آن می تواند ضمن واکسینه سازی دانش آموزان در مقابل انحرافات، آسیب ها و توطئه های فرهنگی، مشارکت فعال و موثر آنان را برای تحقق آرمانها و اهداف اجتماعی در آینده بلند مدت بصورت ذهنی و عملی جذب نماید.

يكي از موضوعاتي كه در سال‌هاي اخير در كشور ما مورد توجه قرار گرفته و به عنوان يكي از اولويت‌ها مطرح شده است، توجه ویژه به سكونتگاه‌هاي غيررسمي و مناطق کم برخوردار است. یکی از ويژگي‌هاي اين مناطق كه جمعيتي بیش از 800 هزار نفر در خود جا داده‌اند، اين است که در اين مناطق حداقل خدمات عمومی وجود ندارد و به همين دليل هم با عنوان «حاشيه» شناخته مي‌شوند.

یکی دیگر از ویژگی های اين مناطق به دليل محروم بودن و گسترش آسيب‌هاي اجتماعي و تضادهاي فرهنگي و غيره ، موضوع شاخص‌هاي رفاه اجتماعي است كه طبیعتا در اين بين در ميان مردم به تناسب شرايط جنسي و سني ميزان آسيب‌پذيري متفاوت است.

یکی از این گروهها، دانش آموزان مناطق حاشیه هستند که بنا به دلایل اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی غالبا با چالش های بسیاری روبه رو هستند و بروز رفتارهای پرخطر در این افراد بیشتر خواهد بود. نظریه فشار اجتماعی معتقد است که نوجوانان به هنگامی که نتوانند از مجاری مشروع آنچه را که می خواهند بدست آورند، به بزهکاری و انحرافات اجتماعی روی می آورند و آنها احساس ناکامی کرده و نسبت به کسانیکه در اطرافشان هستند، خشونت خواهند داشت. بنابراین اتخاذ تدابير لازم براي حمايت‌هاي همه‌جانبه از دانش آموزان به لحاظ زيستي، رواني و اجتماعي بسیار مهم است و باید به گونه ای عمل شود تا اين گروه بتوانند به حداقل خدمات دسترسي داشته باشند.

ضرورت اهمیت طرح:

از آنجا که دانش ‌آموزان مهم ‌ترین رکن نظام آموزش و پرورش هر کشوری محسوب می ‌شوند و ايجاد نشاط و شادابي يکي از مؤثرترين راه ها براي افزايش بهداشت رواني و افزایش امید به زندگی در جامعه است ، مدرسه بعنوان يک نهاد مي تواند با بوجود آوردن زمينه ها و برنامه هايي موجب شکوفایی استعدادها و هر چه شاداب کردن جامعه شود. حاشیه نشینی، سکونت گاه اصلی و مهم آسیب های اجتماعی است ، طبيعي است كه عوارض اين آسيب‌ها روي كودكان ماندگاري بيشتري خواهد داشت لذا در این زمینه اداره کل امور اجتماعی و فرهنگی استانداری خوزستان با همکاری اداره کل آموزش و پرورش استان طی تفاهم نامه ای با اختصاص اعتباری مناسب برنامه هایی با هدف غنی سازی اوقات فراغت دانش آموزان، تجهیز امکانات ورزشی و اردوگاههای متعلق به اداره آموزش و پرورش خوزستان جهت برگزاری اردوهای درون استانی برای مقاطع مختلف تحصیلی ساکنان مناطق حاشیه نشین اقدام نمود.

این طرح ها با هدف آموزش مهارت‌هاي زندگي، ارتقاي سلامت اجتماعي و رواني در كنار موضوع سلامت جسمي عملیاتی شد تا گروه‌هاي سنی مختلف از جمله كودكان، كمتر درگير آسيب‌هاي اجتماعي شوند و داشتن یک زندگی با کیفیت را آموزش ببینند.

اوقات فراغت در دوران جدید بعنوان یک فرصت فرهنگی می تواند تبدیل به فضایی موثر برای مشارکت فعال و تعامل هر چه بیشتر نسل جوان با جامعه باشد. بنابراین غنی سازی اوقات فراغت کودکان و نوجوانان مناطق حاشیه نشین یک موضوعع محوری در تمام جوامع است.

آموزش مهارت های زندگی در کلیه مدارس شبانه روزی

مقدمه

آسیب های اجتماعی و رفتارهای پرخطر، ازجمله عوامل مخاطره آمیز مهمی هستند که سلامت روانی اجتماعی فرزندان ما را تهدید می کند ولازم است با طراحی واجرای برنامه های موثر، زمینه مصونیت کودکان ونوجوانان را فراهم نمود .

مهمترین رسالت ما این موضوع می باشد که نوجوانان رابرای زیستن در این عصر پیچیده، آماده نماییم تا قدرت مقابله با ناگواری ها، مشکلات وآسیب ها را داشته باشند وبه راحتی تسلیم انحرافات وکجروی ها نشوند.

سال های دوره نوجوانی(بین 13 تا 18 سالگی) از مهمترین وحساس ترین سالها در زندگی افراد می باشد . نوجوانی دوره انتقال از کودکی به بزرگسالی بوده که فرد با مشکلات ، تعارض ها وبحران های متفاوت همراه خواهد شد .

روانشناسی نوجوانان حکایت از این واقعیت دارد که آنان از نظر بدنی درحال دگرگونی وتحول، از لحاظ عاطفی نابالغ، از جهت تجربه محدود واز دیدگاه فرهنگی تابع محیط هستند. به عبارتی نوجوانان همه چیز می خواهند اما نمی دانند چه چیز باید بخواهند، فکر می کنند همه چیز می دانند، اما چیزی نمی دانند. نوجوانان نه از مزایای کودکی بهره می برند ونه از امتیازات بزرگسالی، آنها در رویا وتخیل زندگی می کنند اما با واقعیت ها روبرو هستند.

بر همین اساس دراین طرح کوشش شده است تا ضمن معرفی مبانی پیشگیری و نیزآشنایی با مهارت های زندگی، شیوه های آموزش پیشگیری به نوجوانان مدارس شبانه روزی آموزش داده شود .

توجه به مدرسه به عنوان یک نهاد اثر گذارتربیتی، می تواند در پیشگیری از رفتارهای پرخطر، کارآمد باشد. چرا که برنامه های مدرسه محور می توانند بر چند نسل از کودکان تاثیر بگذارند.

اهمیت وضرورت طرح:

من به همه سفارش می کنم به هر شکل ممکن وسایل ارتقای اخلاقی،اعتقادی وعلمی وهنری نوجوانان را فراهم سازید وآنان را تا مرز رسیدن به بهترین ارزش ها ونوآوری ها همراهی کنید.                                      امام  خمینی (ره)

همان طور که اهمیت وضرورت برنامه های پیشگیری از مصرف مواد مخدرو رفتارهای پرخطر مورد توجه صاحب نظران، والدین، رهبران جامعه ومجریان قانون در سراسر دنیا قرار گرفته است، لزوم طراحی و تدوین برنامه های آموزش پیشگیری از رفتارهای پرخطر ومهارت های زندگی در مدارس کشورمان به خصوص مدارس شبانه روزی از اهمیت وضرورت ویژه ای برخوردار است.

هدف کلی:

هدف کلی این برنامه توانمند سازی دانش آموزان در مواجهه با رفتارهای پر خطر، آموختن مهارت های اجتماعی وکنار آمدن با موقعیت های دشوار زندگی است. آشنایی با احساسات، رعایت مراحل تصمیم گیری ، مدیریت هیجان ها و برقراری ارتباط موثر از مولفه های اصلی این برنامه محسوب می شوند.

همچنین این برنامه با آموزش مهارت جرات ورزی به دانش آموزان یاد می دهد که چگونه به درخواست های نا به جای دیگران “نه” بگویند. به علاوه، این برنامه مهارت های اجتماعی مانند آغاز به گفت وگو  کردن، پاسخ مناسب به مزاحمت ها ونحوه دوری از مشاجرات را آموزش می دهد.

اهداف فرعی:

1- شناخت وآگاهی دانش آموزان با رفتارهای پر خطر به ویژه مصرف مواد مخدر

2- تقویت دانش آموزان در “مهارت نه گفتن” و…

3- ایجاد نگرش منفی نسبت به رفتارهای پر خطر به ویژه مصرف مواد اعتیاد آور در دانش آموزان

4- پیشگیری از مصرف مواد مخدر در خانواده، مدرسه و جامعه

روند اجرای طرح:

با توجه به اینکه دانش آموزان مستقر در مدارس شبانه روزی از محل زندگی و خانواده های خود دور هستند و همچنین اکثرا در مناطق کم برخوردار و محروم استان زندگی می کنند بیش از سایرین مستعد آسیب های اجتماعی هستند. طرح توانمندسازی و آموزش مهارت های زندگی و اجتماعی با هدف ارتقای سطح آگاهی و تغییر نگرش دانش آموزان در معرض خطر  و مقابله با آسیب‌های اجتماعی و بزهکاری از طریق مداخله به موقع و موثر با استفاده از رویکرد پیشگیری رشد مدار (زودرس) انجام شد.

این طرح با استفاده از منابع آموزشی تالیفی وزارت آموزش و پرورش در قالب 2 جلد کتاب با عنوان پیشگیری اولیه از اعتیاد و رفتارهای پرخطر برای دانش آموزان دوره متوسطه اول و دوم شبانه روزی طی 3 جلسه و در 2 ساعت عملیاتی گردید. این پروژه در 26 منطقه آموزشی و در 86 مدرسه شبانه روزی توسط 180 مدرس برای قریب به 12 هزار دانش آموز در سالجاری انجام شد.

این کتابها از دو بخش کلیات و نمونه درس ها تشکیل شده است. در قسمت کلیات تلاش شده تا معلمان با آگاهی از اهداف، رویکرد، اهمیت و ضرورت پیشگیری، عوامل خطرآفرین، عوامل محافظت کننده، شناخت مخاطب از ابعاد گوناگون و نکات ضروری در آموزش پیشگیری اولیه از مصرف مواد و رفتارهای پرخطر در کودکان و نوجوانان، آشنا شوند و با به دست آوردن آگاهی ها و مهارت های لازم بتوانند مخاطبان خود را در مواجهه با مواد و نحوه رویارویی با آن و مقابله های سالم آشنا سازند و از این طریق مانع گرایش آنان به سوی رفتارهای پرخطر شوند. قسمت دوم کتاب شامل نمونه درس هایی برای آموزش پیشگیری است و معلم را عملا در رسیدن به اهداف فوق یاری می کند.

مشکلات طرح:

1- وجود فضاهای مخاطره آمیزدر پیرامون مدرسه

2- رفت وآمد افراد بزهکار وپر خطر در اطراف مدارس

3- اعتبار تخصیص یافته برای هرکلاس اندک است.

4- واریز اعتبارات در چند مرحله مناسب نمی باشد ولازم هست در ابتدای سال تحصیلی اعتبارات تخصیص یابد.

1- هزینه طرح:

تعداد آموزشگاه

تعداد کلاس های مجری در  هرآموزشگاه تعداد جلسات آموزشی در طی سال تحصیلی  برای هر کلاس تعداد کل کلاس ها هزینه هر کلاس (ریال) اعتبار طرح (ریال)

86

3 6 1548 3/000/000

4/644/000/000

 

2- اعتبار نیازچاپ و تهیه منابع آموزشی جهت مربیان ودانش آموزان ، مبلغ 600/000/000 ریال

نتیجه:

1-ارتقاء سطح آگاهی و توانمندسازی دانش آموزان

2- تغییر نگرش و بینش دانش آموزان

3-افزایش تاب آوری در دانش آموزان

5- شناخت رفتارهای پر خطر وشناخت عوامل محافظ در برابر آسیب های اجتماعی

6-ایجاد تعامل و رابطه ی سازنده دانش آموزان با عوامل آموزشگاه

پیشنهادات:

1- درکنار اجرای طرح آموزش مهارت های زندگی دانش آموزان مدارس شبانه روزی، کارگاه های آموزشی والدین(با سرفصل های سبک های فرزند پروری، مهارت های زندگی وپیشگیری اولیه از اعتیاد) برگزار گردد.

2- به روز کردن اطلاعات ومنابع آموزشی با استفاده از ظرفیت دانشگاه

3-تخصیص اعتبار جهت تولید وتکثیر منابع آموزشی مورد نیاز مربیان ودانش آموزان

4-تخصیص اعتبار وشروع کار از ابتدای سال تحصیلی

طرح آموزش سواد بهداشتی دانش آموزان مدارس حاشیه ای استان خوزستان

مقدمه :

موضوع بهداشت یکی از مسائل بسیار مهم در سطح مدارس محسوب می شود . از قدیم گفته شده است که ” فکر سالم در بدن سالم ” ،این اصطلاح می رساند که افراد سالم از فکر سالم تری برخوردارند و در نتیجه به شکل بهتری قادر به مشارکت در عرصه های اجتماعی و اقتصادی هستند و همین طور میزان سلامت جامعه و کیفیت خدمات مرتبط با آن می توانند به شکل قابل ملاحضه ای هزینه های مستقیم و غیر مستقیم ناشی از نبود سلامت را کنترل کند.

برای پایه گذاری سواد سلامتی در کودکان، کار را از مدارس و با آموزش سرفصلهای بهداشت مواد غذایی، بهداشت محیط، بهداشت فردی و  بهداشت منزل باید آغاز کرد .

مناطق حاشیه ای استان خوزستان دارای عقب افتادگی های فراوانی است که به لحاظ فقر فرهنگی به وجود آمده است که موجب تشدید ضعف های مردم آن منطقه شده است. به همین منظور آموزش سواد بهداشتی در دانش آموزان این مناطق ضروری و مهم می باشد.

سواد بهداشتی :

سواد بهداشتی ( سلامت ) مجموعه‌ای از مهارت‌های شناختی و اجتماعی است که تعیین کننده انگیزه و توانایی افراد برای بدست آوردن و دسترسی به اطلاعات، درک و استفاده از آن‌ها برای ارتقا و حفظ مناسب سلامت افراد است. سواد سلامت، طیفی از مهارت‌ها و منابع مرتبط با توانایی پردازش اطلاعات مرتبط با سلامت و نگرانی عمده متخصصان سلامت و مقامات است.

سواد سلامت، ظرفیت یک فرد برای به دست آوردن، تفسیر و درک محصولات و خدمات اطلاعات سلامت و صلاحیت استفاده از این اطلاعات و خدمات در روش‌هایی است که سلامت را ارتقا می‌دهد.

سواد سلامت، توان دسترسی، درک، ارزیابی و انتقال اطلاعات از طریق ترویج، حفظ و بهبود سلامت، در سراسر دوره زندگی است.

با تعاریف یاد شده از سواد سلامت، مشخص می‌شود که سواد سلامت کم، یک مانع اساسی در آموزش بیماران به خصوص بیماران مبتلا به بیماری‌های مزمن است و از سوی دیگر، سواد سلامت با میزان بالا، میزان بیماری‌ها را در جامعه کاهش خواهد داد و همین طور می‌تواند از هزینه‌های درمان هم بکاهد.

ضرورت و اهمیت طرح :

توسعه خدمات سلامت،ارتقا کیفیت خدمات سلامت،افزایش کیفیت سلامت وزندگی افراد باتوجه به آموزش هایی که می بینند،کاهش هزینه های سلامت وپایش خدمات سلامت از اهداف سواد سلامت می باشند.در نظام های نوین بهداشتی و درمانی با توجه به پیشرفت های بزرگی که در حوزه پزشکی به وجود آمده است، سواد سلامت مردم هم افزایش پیدا می کند.

معمولا افرادی که سواد پایین تری دارند،در واقع موضوع پیشگیری را جدی نمی گیرند و همین نکته باعث می شود، دستورات دارویی را به طور کامل رعایت نکنند یا اینکه مدت زمان بستریشان در بیمارستان طولانی شود.سواد سلامت فقط توانایی خواندن و نوشتن نیست، بلکه توانایی افراد برای استفاده از بهداشت است تا سلامت خود و دیگران را ارتقا ببخشند.

در این طرح با در نظر گرفتن شاخص‌هایی که در ارتباط با سلامت دانش‌آموزان نقش‌آفرین هستند، آموزش‌هایی به آنها ارائه می‌شود تا آنها هم زمینه انتقال این موارد در خانواده خود را فراهم کنند.

دانش‌آموزان با فرا گرفتن مسائل مهم در حوزه‌های مرتبط با سلامت جسمی و روانی، زمینه انتقال و اجرای آن در خانواده را فراهم کرده و به این وسیله شاخص سلامت در جامعه به میزان قابل توجهی افزایش پیدا می‌کند.

اهداف طرح:

– ارتقا سواد بهداشتی  دانش آموزان تمام مقاطع تحصیلی مدارس حاشیه ای استان

– پیشگیری از بیماری ها

– کاهش هزینه های درمانی

– انتقال آموزش ها توسط دانش آموزان به خانواده ها در قالب طرح سفیران سلامت دانش آموزی

جامعه آماری طرح

تعداد دانش آموزان تعداد دانش آموزان دختر

تعداد دانش آموزان پسر

157000 77176 79824

آمار دانش آموزان در سه دوره تحصیلی  :

ابتدایی دوره دوم دختر ابتدایی دوره

دوم پسر

دوره اول

متوسطه دختر

دوره اول

متوسطه پسر

دوره دوم

متوسطه دختر

دوره دوم

متوسطه پسر

38409 41557 18533 19265 20234 19004

مدارس تحت پوشش :      1100

ابتدایی دوره دوم دختر ابتدایی دوره دوم پسر دوره اول متوسطه دختر دوره اول متوسطه پسر دوره دوم متوسطه دختر دوره دوم متوسطه پسر
280 303 175 129 94 119

تعداد کلاس :  3850

ابتدایی دوره دوم دختر ابتدایی دوره دوم پسر دوره اول متوسطه دختر دوره اول متوسطه پسر دوره دوم متوسطه دختر دوره دوم متوسطه پسر
936 1013 475 481 470 475

 ملزومات مورد نیاز:  

1- تجهیزات اتاق بهداشت ( بازای هر اتاق حداقل 3000000ریال)  

2- ترازو دیجیتالی  (170000)

3- قدسنج (50000)

4- چارت بینایی  (12000)

5- فشار سنج  (500000)

6- جعبه کمک های اولیه با تجهیزات(450000  )

7- چاپ کتاب های آموزشی هرجلد  65000

8- صابون مایع 20 لیتری 150000

9- کارت عضویت و هدایایی برای سفیران فعال (20000)

10- بسته های حمایتی خود مراقبتی( 10000)

11- روپوش مراقب سلامت (200000)

12- برگزاری کلاس های آموزشی و کارگاه و همایش ( 15000000)/

13- مسواک ،حوله ،خمیرو نخ دندان بازای هر نفر 10000

اعتبار پیشنهادی :  150000000000  ریال

 روند اجرایی طرح :

برگزاری جلسات توجیهی جهت مجریان طرح

تقویت تشکل های دانش آموزی سفیران  در زمینه آموزش فرهنگ سلامت به همسالان

آشنا نمودن کارکنان و والدین با اصول بهداشتی

آموزش کلیه دانش آموزان مجریان طرح

نتیجه طرح :

توانایی دانش آموزان نسبت به درك مفاهيم مربوط به ارتقاء سلامت و پيشگيري از بيماري ها

توانایی دانش آموزان براي عمل به رفتارهاي بهبود سلامت و كاهش دهنده خطرات سلامتي

توانايي دانش آموزان در راستاي استفاده از مهارت هاي بهداشتی بين فردي براي بهبود و توسعه بهداشت

توانايي دانش آموزان جهت حمايت از بهداشت فردي، خانواده و اجتماع

مشکلات طرح:

کمبود نیروی مراقب سلامت

کمبود کتب آموزشی(تهيه و توزيع كتاب –  بروشور –  پمفلت و جزوات آموزشي)

تعریف نشدن ساعت ضمن خدمت جهت مجریان طرح

کمبود اتاق و تجهیزات بهداشتی در مدارس

پیشنهادات :

توزیع ابزار کار در مدارس

ارتقاء سطح بهداشت محیط مدارس

رفع نواقص مدارس