مداخله اجتماعی یکی از اقدامات مهم این پروژه بوده است؛ بطوریکه پس از انجام مصاحبه لیست کاملی از هر خانوار تحت پوشش اداره کل بهزیستی و کمیته امداد تهیه شد و بر اساس نوع نیاز به سازمان های مذکور جهت مداخله اجتماعی موثر اقدام ارجاع داده شد. همچنین برای مابقی اعضای خانوارها و متقاضی حرفه آموزی بر اساس علاقه مندی از سوی اداره کل فنی و حرفه ای دوره های مهارت آموزی جهت توانمندسازی و ایجاد اشتغال پایدار بصورت رایگان برگزار گردید که طبق آمار واصله در سال ۹۶، ۳۶۱ کارآموز در ۲۴ دوره شرکت کرده اند.

مقدمه:

غذا از جمله نیازهای بشر است. جزیی جدا ناپذیر از زندگی افراد که تامین آن در مقوله امنیت غذایی نهفته است.یکی از اهداف کلان برنامه ریزی های اقتصادی – اجتماعی، تامین امنیت غذایی است.در بسیاری از نقاط جهان موضوع امنیت غذایی حیاتی است و با توجه به روند صعودی رشد جمعیت جهان ،پیش بینی می شود تا سال ۲۰۵۰ تعداد جمعیت جهان به ۹ میلیارد نفر می رسد که حدود یک میلیارد در فقر و رنج بسر خواهند برد.

بنابر تعريف سازمان ملل، امنيت غذايي دسترسي همه مردم به غذاي كافي در تمام اوقات براي داشتن يك جسم سالم است. طبق اين تعريف، موجود بودن غذا، دسترسي به غذا و پايداري در دريافت غذا ۳عنصر اصلي در امنيت غذايي است.

ناامنی غذایی و یا ناتوانی در دسترسی به غذای با کیفیت بعنوان حداقل نیازهای غذایی، اساسی ترین شکل محرومیت است و انسان پیش از آموزش و پرورش، سلامتی و داشتن سرپناه نیاز به تامین غذای خود و رفع گرسنگی دارد. بی شک، برخورداری از غذای کافی حق هر انسانی است و محرومیت از آن قابل قبول نیست.

امنیت غذایی ،بنیان یک جامعه توسعه یافته است و عنصر اساسی سلامت فکری،روانی و جسمی اعضای آن می باشد و این در حالی است که طبق توصیه های سازمان خواروبار جهانی بر ضرورت اتخاذ سیاست های ملی امنیت غذایی توسط دولت ها برای تضمین کیفیت و سلامت غذایی قابل عرضه به شهروندان از طریق معیارهای ملی ایمنی تاکید شده است.

بی شک نقش تغذیه در سلامت، افزایش کارایی، یادگیری انسانها و ارتباط آن با توسعه اقتصادی به اثبات رسیده است، بنابراین در بین الویت های اهداف توسعه هر کشور، دستیابی به امنیت غذایی اهمیت ویژه ایی دارد.

اهمیت و ضرورت موضوع:

بنا به تعریف نشست جهانی غذا در سال ۱۹۹۶، امنیت غذایی هنگامی وجود دارد که همه مردم در همه زمان ها و مکان ها به غذای کافی، سالم و مغذی دسترسی فیزیکی و اقتصادی داشته باشند و غذای در دسترس، نیازهای تغذیه ای سازگار با خواسته های آنان را برای یک زندگی فعال و سالم فراهم سازد. برای دستیابی پایدار و هدفمند امنیت غذایی، اندازه گیری امنیت غذایی در سطح خانوار ضرورت دارد.

در ایران طی دو دهه اخیر و بویژه پس از تعهد ایران همراه با سایر کشورهای جهان برای مقابله با گرسنگی، سوء تغذیه و دست یابی به امنیت غذایی پایدار در نشست هزاره سران، توجه خاصی به امنیت غذایی و سنجش آن معطوف شد. از این رو اطلاع از وضعیت ناامنی غذایی در جامعه می تواند سیاستگذاران را در اتخاذ تصمیمات درست هدایت کند.

در تحقيقي كه حدود ۵ سال پيش در مورد ناامني غذايي در كشور صورت گرفته بود، استان‌هاي هرمزگان، كهگيلويه و بويراحمد و سيستان و بلوچستان در طيف «بسيار ناامن غذايي» و استان‌هاي خوزستان، كرمان، ايلام و بوشهر در طيف «ناامن غذايي» جاي گرفته بودند.

در همین راستا پروژه بهبود امنیت غذا و تغذیه در سطح ملی و در۷ استان ذکر شده با یک برنامه و روش کلی در یک شهرستان در هر استان بصورت پایلوت آغاز شد. هدف این طرح دستیابی به افزایش دانش، نگرش و مهارت جمعیت تحت پوشش در زمینه سواد غذا و تغذیه و همچنین افزایش کمی و کیفی سیاست های بهبود تغذیه و امنیت غذایی شهرستان و ورود ۱۰۰۰ خانوار با وضعیت ناامنی غذایی به فرآیند خوداتکایی است.

یکی از معیارهای امنیت غذایی در یک منطقه این است که سهم خوراک خانوار از کل هزینه ها کمتر از ۳۰ درصد باشد.در این پروژه بهبود امنیت غذا و تغذیه ،شهرستان کارون بعنوان شهرستان پیشگام جهت مداخله از سوی استانداری خوزستان و دانشگاه علوم پزشکی جندی شاپور اهواز انتخاب گردید. شهرستان کارون، یکی از شهرهای استان خوزستان و مرکز آن کوت عبدالله است. این شهرستان با انتزاع از بخش مرکزی اهواز در بهمن ماه سال ۱۳۹۱ تشکیل گردید. لذا شهرستانی تازه تاسیس است که از لحاظ امکانات شهری و بهداشتی دارای پایین‌ترین سطح رفاه می‌باشد. عدم زیر ساخت های مناسب باعث شده است که حتی در قسمت های شهری این شهرستان، شاهد فاضلاب شهری به صورت روباز و سرریز شده، خیابان های خاکی یا آسفالت های بسیار نامناسب و ناهموار و بسیاری موارد مشابه باشیم. 

کوت عبدالله در دو طرف مسیر جاده اهواز-آبادان (اتوبان آیت الله بهبهانی) به صورت طولی امتداد یافته است و به عنوان یکی از شاهرگ های ورودی کلانشهر اهواز قلمداد می شود و تا قبل از شهر شدن، در محدوده شهرداری منطقه پنج اهواز قرار داشت. علت بسیاری از مشکلات شهرستان، نه تنها کمبود بودجه و امکانات، بلکه فقر فرهنگی، معیشتی، آموزشی و سواد است. در این شهرستان حدود ۶۰۰۰ راس گاومیش وجود دارد که مردم بومی غالبا در منازلشان از آن ها نگهداری می کنند. نزدیکی به رودخانه کارون علاوه بر گاومیش پروری، کشاورزی را نیز در این شهرستان رونق بخشیده است. بنظر میرسد تلاش های شبکه بهداشت شهرستان کارون در جهت آموزش های بهداشتی به گاومیش پروران با توجه به تعدد آموزش ها کافی نبوده است.

اهداف پروژه:

تعیین آگاهی، نگرش و عملکرد تغذیه ای خانوارها در سطح شهرستان کارون در سال ۱۳۹۵

جامعه آماری و گروه هدف:

شهرستان کارون با مساحتی بالغ بر ۵ هزار کیلومتر مربع ،۲۰۰ هزار نفر جمعیت دارد. مرکز این شهرستان از ادغام روستاهای کوت عبدا… ،استیشن ،خزامی،درویش آباد ،شریعتی یک،کوت نواصر ،کوی منتظری،گاومیش آباد ،گندمکار و هادی آباد تشکیل شده است.جغرافیای شهرستان به گونه ایست که قریب به ۱۲۰ هزار نفر از جمعیت شهرستان در شهر کوت عبدا… جای گرفته اند و مابقی جمعیت در روستاهای پیرامونی که بصورت طولی در دو طرف اتوبان کارون-آبادان واقع شده اند. شهرستان کارون به لحاظ اینکه تا قبل از استقلال در حاشیه شهر اهواز قرار گرفته بود به لحاظ زیرساختهای عمرانی در حوزه آب،برق،فاضلاب،بهداشت دارای مشکلات جدی است.پوشش گیاهی شهرستان به لحاظ وجود زمینهای حاصلخیز و رودخانه پرآب کارون سبز و نخیلات آن در سطح شهرستان به وضوح قابل مشاهده است.طی تحقیقات انجام شده ۱۰۰۰خانوار در این شهرستان در مرز  “ناامنی غذایی ” و ۳۱۲ خانوار در طیف “بسيار ناامن غذايي” قرار دارند. به منظور مداخله و بررسی وضعیت آگاهی، نگرش، عملکرد و امنیت غذایی خانوار ها،پرسشنامه هایی بصورت تصادفی در مناطق تعیین شده (منطقه کوت عبدالله،کوی محسن و کوت سید صالح ) در بین خانوارها توزیع گردید.

برآورد پروژه:

پس از انتخاب شهرستان کارون به عنوان پایلوت این طرح ،جلسات متعددی پیرو این طرح با حضور مدیران مربوطه برگزار شد و ۳/۰۰۰/۰۰۰/۰۰۰ میلیارد ریال برای این طرح تخمین زده شد که ۱/۰۰۰/۰۰۰/۰۰۰ ریال از محل اعتبارات شورای اجتماعی کشور توسط اداره کل امور اجتماعی و فرهنگی خوزستان تامین اعتبار شد و در اختیار موسسه مردم نهاد مهراندیشان رهام قرار گرفت و ۲/۰۰۰/۰۰۰/۰۰۰ ریال توسط دفتر بهبود تغذیه وزارت بهداشت تامین اعتبار شد.

مهمترین چالش های توسعه اجتماعی پیش از شروع پروژه:

• درحوزه بهداشت محیط زیست بوم آنجا از لحاظ وضعیت فاضلاب و آب شرب بهداشتی ، فاضلاب روباز مشکلات زیادی برای تاسیسات ایجاد نموده است.

• بیکاری گسترده جوانان

• آسیب های اجتماعی همچون طلاق و نزاع های دسته جمعی

• خدمات شهری به دلیل درجه شهرداری مانند جمعیت پایین در حد شهر کوت عبدالله است.

• دستگاههای اجرایی این شهرستان به دلیل تازه تاسیس بودن با کمبود نیروی انسانی روبه رو بودند.

• کالبد شهری دارای بی نظمی و بی قاعدگی اجتماعی است که این باعث گله مندی شهروندان نسبت به عدم دریافت خدمات مناسب است.

• بهداشت عمومی و فردی نامناسب وجود دارد و اقدام خاصی در حوزه آموزش بهداشت عمومی انجام نشده است.

• عدم نظارت دستگاههای نظارتی در حوزه بهداشت یکی از مسائل اصلی است که منجر به بروز بیماری ها و اعمال هزینه های بهداشتی بالا به مردم می شود.

• شاخص آموزش و پرورش و امکانات آموزشی و فرهنگسرا ها نامساعد است. ترک تحصیل در دختران و پسران به علت کمبود امکانات آموزشی مناسب رخ می دهد و در نتیجه میزان قبولی در دانشگاه پایین است.

• تهدیدات اجتماعی زیادی در این شهرستان وجود دارد. فرقه های ضاله مانند وهابیت زمینه را برای تبلیغات و گسترش خودشان فراهم نموده و از این وضعیت اجتماعی استفاده می کنند.

روند اجرایی پروژه:

* برگزاری جلسه با رییس شبکه بهداشت و درمان و مدیر مرکز بهداشت شهرستان کانون جهت معرفی سازمان مردم نهاد و نحوه اجرای پروژه.

* جلسه برگزاری اطلاع رسانی همگانی و توجیه طرح به تمام ادارات و سازمانه های مستقر در شهرستان کارون.

* مراجعه به خانه های بهداشت شهرستان کارون جهت جمع آوری اطلاعات مربوط به خانوارها برای انجام پرسشگری.

* برگزاری جلسه آموزشی برای تیم منتخب پرسشگر توسط کارشناسان تغذیه علوم پزشکی.

* تدوین برنامه عملیاتی شهرستان کارون با مشارکت شورای فرمانداری و نمایندگان مردم برای کاهش ناامنی غذایی و اجرای بسته خود اتکایی.

* تدوین تفاهم نامه و اقدامات لازم جهت امضای مدیران دستگاهها و نمایندگان مردم پس از برگزاری چندین جلسه راهبردی در استانداری خوزستان.

* توزیع پرسشنامه در مناطق شهری و روستایی با همکاری شبکه بهداشت در کوی محسن، گندم کار، هادی آباد و کوت صالح.

* شناسایی یکهزار خانوار و تقسیم بندی خانوارها به دو گروه ” بسيار ناامن غذايي ” و ” ناامن غذایی”.

* نگارش و تدوین تقویم آموزش خانوارهای ناامن غذایی توسط تیم پروژه که در اختیار دفتر بهبود تغذیه استان و شبکه بهداشت شهرستان کارون قرار داده شد.

* برگزاری ماهانه جلسات راهبردی در دفتر امور اجتماعی و فرهنگی استانداری خوزستان با حضور نماینده فرماندار،نماینده دانشکده علوم پزشکی و شبکه بهداشت شهرستان کارون.

* برگزار کلاس های اصول و فنون تغذیه سالم برای ۳۱۲ خانوار در حیطه ناامن شدید غذایی توسط شبکه بهداشت کارون.

* توزیع ۳۱۲ بسته مواد غذایی به ارزش تقریبی ۸۲ هزار تومان شامل: ۲ عدد مرغ، ۵ کیلو برنج، ۲ عدد روغن، ۲ بسته پنیر، عدس، لوبیا چیتی و ۲ بسته ماکارونی.

* برگزاری کلاس های آموزشی برای هر دو گروه “ناامن شدید غذایی” و “ناامن غذایی” در کلاس های ۲۵ و ۳۰ نفره.

* تحلیل اطلاعات بدست آمده از مصاحبات و پرسشنامه های توزیع شده و ارجاع برخی از افراد به مددکاران اجتماعی جهت تعیین نوع مداخله اجتماعی ( طبق توافقات صورت گرفته افراد بر اساس نیازها به ارگان های ذیربط ارجاع داده می شوند).

* ارسال گزارش عملکرد توسط سازمان و ادارات مربوطه شهرستان کارون ۲۰ ام هر ماه ،به دبیرخانه طرح بهبود امنیت غذایی مستقر در فرمانداری.

ابزار جمع آوری داده ها:

داده های مورد نیاز در مرحله اول این مطالعه از طریق پرسشنامه ای ساخت یافته و با انجام مصاحبه پرسشگران طرح با افراد واجد شرایط پاسخگویی بصورت تصادفی تعیین شده ، جمع آوری شد که این مرحله با نظارت کارشناس واحد بهبود تغذیه معاونت بهداشتیو کارشناس تغذیه ستاد شهرستان انجام شد.

در مرحله دوم این طرح ثبت وضعیت امنیت غذایی خانوارها در مناطق منتخب بصورت آنلاین در سامانه سمات (سامانه ملی امنیت غذا و تغذیه ) بود که پرسشگرانی نیز  به این منظور توسط مسئول واحد بهبود تغذیه معاونت بهداشتی ،واحد بهبود تغذیه مرکز بهداشت شهرستان و مسئول انفورماتیک معاونت بهداشتی آموزش دیدند. این مرحله از طرح نیز با نظارت مستمر  ناظرین استانی و شهرستانی انجام گرفت.

پس از انجام مرحله اول و ارسال پرسشنامه ها به دفتر بهبود تغذیه وزارت بهداشت و دریافت  نتایج ازآن دفتر و تجزیه و تحلیل این داده های دریافتی نیازهای آموزشی استخراج گردید.که بر اساس آن نیازهای آموزشی برنامه ریزی آموزشی جهت کلیه شهرستان صورت گرفت.

همچنین پس از انجام مرحله دوم و ثبت اطلاعات خانوارها در سامانه سما ،بلافاصله پس از اتمام طرح اطلاعات نهایی از واحد بهبود تغذیه به فرمانداری شهرستان به منظور مداخله انجمن مردم نهاد  ارسال گردید.

نتایج بررسی آگاهی ،نگرش و عملکرد تغذیه ای خانوارهای کارون:

با توجه به بررسی انجام شده در خصوص آگاهی، نگرش و عملکرد تغذیه ای خانوارهای شهرستان، موارد زیر به عنوان اولویت های آموزشی شهرستان جهت آموزش به مراکز خدمات جامع سلامت، پایگاه ها و خانه های بهداشت اعلام گردید:

• اهمیت مصرف شیر و لبنیات و فواید آن

• اهمیت مصرف سبزی ها و فواید آن

• کاهش مصرف روغن های جامد

• علل ایجاد سوء تغذیه و عوارض آن

• علل ایجاد اضافه وزن و چاقی و عوارض آن

• مضرات مصرف زیاد فست فودها

• مضرات مصرف زیاد نوشابه های گازدار

•مضرات مصرف زیاد شیرینی ها و شوری ها

«نتایج»

۲۴% سرپرستان خانوارها بی سواد و ۷۷% از آنها تحصیلات کمتر از دیپلم دارند.

۲۵% سرپرستان خانوار بیکار بودند.

۳۱% خانوراها  تعداد اعضاء خانواده ۶ نفر یا بیشتر بودند.

۱۸% افراد مسئول پخت غذا در خانوارها بی سواد و ۷۷% دارای تحصیلات کمتر از دیپلم بودند.

۲۷% خانوارها منزل شخصی نداشتند .

۴۴% خانوارها از نقش گوشت ،حبوبات و تخم مرغ در تامین پروتئین آگاهی نداشتند.

۵۱% و ۴۳% افراد اطلاع نداشتند که هدف از غذا خوردن کسب انرژی و پیشگیری از ابتلا به بیماریها است.

تنها ۴۲% افراد سبزی را به عنوان یک گروه اصلی غذایی می شناسند.

۳۵% از نقش میوه و سبزی در تامین فیبر غذایی آگاهی دارند.

۴۲% دریافت انرژی ناکافی را عامل سوءتغذیه می دانستند.

بیش از ۵۰% خانوارها عوارض ناشی از لاغری را نمی دانستند.

فقط ۴۴% افراد رژیم غذایی پرکالری را از دلایل اضافه وزن و چاقی می دانند.

۴۸% خانوراها عوارض اضافه وزن و چاقی را نمی دانستند.

۳۲% افراد مصرف بیش از حد فست فودها را از عوامل ایجاد بیماریهای قلبی عروقی می دانند.

۵۷% افراد معتقد بودند که مصرف روزانه غذاهای آماده مضر است.

۲۰% افراد اعتقاد به مضر بودن مصرف نوشبه های گازدار ندارند.

فقط ۵٫۲% افراد روزانه حبوبات مصرف می کنند.

۶۰% و ۵۸% افراد روزانه میوه و سبزی مصرف می کنند.

فقط ۴۶% افراد روزانه شیر و لبنیات مصرف می کنند.

۲۰% افراد روزانه کره ،خامه و سرشیر مصرف می کنند.

۱۳% روزانه و ۳۸% هفتگی نوشابه های گازدار را مصرف می کنند.

۲۲% افراد روغن نباتی جامد و نیمه جامد مصرف می کنند.

۱۵% افراد آموزش های بهداشتی را از مراکز بهداشتی و ۷% از طریق شبکه های مجازی دریافت می کنند.

۴۰% خانوارها موضوع ارجح جهت دریافت آموزشهای تغذیه را اصول تغذیه صحیح و روش های صحیح پخت و نگهداری غذا عنوان کردند.

گزارش فرآیند اجرایی و نتایج به دست آمده از همکاری های بین بخشی و تفاهم نامه

بعد از اینکه برنامه عملیاتی شهرستان با مشارکت شورای فرمانداری و نمایندگان مردم برای کاهش ناامنی غذا و اجرای بسته ی خوداتکایی در آبان ماه سال ۱۳۹۵ نوشته و تصویب شد در آذرماه همان سال تفاهم نامه همکاری بین بخشی سازمان های مداخله گر در طرح بهبود تغذیه و امنیت غذایی شهرستان کارون توسط تیم اجرایی پروژه نگارش شده و در دست سازمان ها قرار گرفت. طبق آخرین بند تفاهم نامه ها هر سازمان و اداره می بایست در بیستم هر ماه گزارش عملکرد خود را به دبیرخانه فرمانداری ارسال می نمود که در این بین ادارات همه متعهدانه رفتار نکردند و پیگیری های تلفنی و حضوری و نامه های زیادی برای دریافت گزارشات می بایست صورت می گرفت.

گزارش عملکرد ادارات و سازمان ها طبق تفاهم نامه ای که فی مابین آن ها و فرمانداری شهرستان کارون بسته شده بود به شرح زیر می باشد:

تعهدات اداره آب و فاضلاب شهرستان کارون

۱- بستن چاه های غیر مجاز ؛ طبق گزارش این اداره، هیچگونه چاهی در این شهرستان وجود نداشت لذا اقدامی در این خصوص صورت نگرفت.

۲- بهبود و ایجاد زیرساخت ها در جهت افزایش دسترسی بیشتر به آب آشامیدنی سالم برای شهروندان؛ در این زمینه پروژه های برنامه ریزی و تعریف شده جهت احداث و تکمیل سامانه جمع آوری و دفع فاضلاب و آب شرب که قرار بر اصلاح شبکه آب به میزان ۲۵ کیلومتر در سطح مناطق شهر کوت عبدالله شهرستان کارون در اختیار دبیرخانه طرح باغ قرار داده شد. همچنین پروژه احداث و بهره برداری از تصفیه خانه کوت عبدالله و خط انتقال لوله منطقه درویشیه نیز در دست اقدام فوری قرار گرفت.

تعهدات جهاد کشاورزی

 1-افزايش دسترسي به ماهي و ساير آبزيان با كيفيت بهداشتي و قيمت مناسب ؛ طبق گزارش جهاد کشاورزی این مورد در حوزه اختیارات جهاد کشاورزی نیست.

۲-برگزاری دوره آموزشی در ضروریات ابلاغی مشترک وزارتخانه ها بهداشت درمان و آموزش پزشکی و جهاد کشاورزی برای (مروجين و كشاورزان و …) با هدف افزايش آگاهي و دانش بهره ‌برداران بخش كشاورزي  با موضوعات كاهش و بهينه‌سازي مصرف نهاده‌هاي شيميايي در بخش كشاورزي(سموم دفع آفات،كودهاي شيميايي) ، مديريت بهينه ضايعات و پسماندهاي كشاورزي؛ به صورت مرتب روتین برگزار می گردند.

تعهدات سازمان بهزیستی شهرستان کارون

 1. شناسایی خانوار های نیازمند و زیر خط فقر منطقه و تقويت اجراي طرح‌هاي خودكفايي خانوارها (قالي‌بافي، خياطي، پرورش دام و طيور و …) به منظور افزايش درآمد خانوار برای خانوارهای نیازمند؛ این مورد به طور مرتب و مرتب در این سازمان انجام شد. همچنین کلاس های آموزشی طرح های خودکفایی با همکاری سازمانها و بخش های خصوصی دیگر برگزار شد.

۲٫ گنجانیدن مطالب آموزشی تغذیه و رشد کودکان در دوره های آموزشی مربیان مهدهای کودک؛ مطالب آموزشی تغذیه و رشد کودکان در دوره های مربی گری مهدها بیان و به مربی ها منتقل شد و در کارگاه هایی که توسط بهزیستی استان برگزار شد، کتابی با عنوان تغذیه کودکان ۳ تا ۵ ساله در اختیار مربیان و مدیران مهدها قرار گرفت و هرساله در مهدکودک ها به صورت کارگاه مادر و کودک اطلاعات این کتاب آموزش داده می شود و مطالب مهم کتاب به صورت جزوه در اختیار مادران قرار می گیرد.

۳٫ توجه به برنامه غذایی کودکان در مهدهای روستاها (روستا مهدها) با تأمین و تدارک مواد غذایی مناسب؛ این مورد در مهدکودک ها انجام شد. (پخت غذا و توزیع بین کودکان مهد)

۴٫ بهبود تغذیه افراد در مراکز نگهداری و بازپروری معلولین و …

۵٫حضور مديران و مربيان مهدهاي كودک در كارگاه هاي آموزشي تغذيه كودكان زير پنج سال در مهدهاي كودک به منظور انتقال آموزشها به گروههاي هدف؛ با همکاری شبکه بهداشت شهرستان کارون انجام شد.

۶٫ تنظيم برنامه غذايي مناسب در مهدهاي كودک با همكاري كارشناسان تغذيه مركزبهداشت

 7. برگزاري جلسات آموزشي براي خانوارهاي روستايي در زمينه تغذيه صحيح از طريق مجتمع هاي روستايي.

۸٫ دادن ميان وعده هاي مناسب ومغذي به كودكان(خشكبار،برگه ها،نخودوكشمش،… )به جاي تنقلات بي ارزش وناسالم(آبنبات هاي رنگي،پفك و..).

تعهدات اداره آموزش و پرورش:

۱- گسترش سواد آموزی و آموزش دختران و زنان؛ توسط بخش سواد آموزی این اداره انجام انجام می شود. 

۲-  ایجاد مهارتهای تغذیه ای در دختران در مقاطع بالای تحصیلی به منظور اصلاح الگوی مصرف خانواده براساس بسته آموزشی دفتر بهبود تغذیه جامعه وزارت بهداشت؛ طی برگزاری کلاس ها و دوره های آموزشی انجام شد.

۳٫ استفاده از بستر برنامه تغذیه رایگان مدارس جهت فرهنگ سازی تغذیه ای؛ توسط خیرین غذای گرم در مدارس گروه های مختلف تهیه و توزیع شد. همچنین تهیه بسته های غذایی توسط خیرین به مدارس اهدا و در بین دانش آموزان توزیع گردید.

۴- برگزاری دوره آموزشی تغذیه دانش آموزان ویژه مسئولین و کارکنان مدرسه به ویژه مدارس شبانه روزی؛ در این شهرستان مدرسه شبانه روزی وجود ندارد. در مورد دوره های آموزشی تغذیه دانش آموزان برای مسئولین و کارکنان مدرسه با همکاری شبکه بهداشت در طی ساحل تحصیلی دوره های آموزشی برگزار شد.

۵٫ همکاری در اجرای الگوی استانی برای میان وعده غذایی دانش آموزان با توجه به نیازهای تغذیه آنان.

 6. تقویت برنامه های سواد آموزی زنان به ویژه در مناطقی که میزان بیسوادی زنان بالاست؛ گزارش ها و تصاویر زیادی از این مورد به دبیرخانه ارسال گردید. از جمله برگزاری همایش ها، مسابقات کتابخوانی، برگزاری کلاس های سواد آموزی در مساجد و حسینیه ها و منازل خیرین نیز از جمله موارد برنامه های سواد آموزی زنان می باشند.

۷٫ پیگیری اجرای برنامه های بهبود تغذیه در مدارس؛ برگزاری جشنواره های غذای سنتی، غذای سالم، صبحانه سالم، برنامه های صبحگاهی و زنگ سلامت و … از جمله برنامه های برگزار شده در رابطه با بهبود تغذیه در مدارس است.

۸٫ ايجاد باغچه هاي سبزيكاري درمدارس با همكاري كشاورزي به منظور ترويج فرهنگ مصرف سبزي در مناطق واجدشرايط ؛ با توجه به اینکه فضای غالب مدارس شهرستان فاقد باغچه و فضای سبز و محل مناسب برای سبزیکاری می باشد، در این خصوص اقدام شایسته ای صورت نگرفت. تنها در یکی دو مدرسه که دارای فضای سبز مناسب بودند اقدام شد.

۹-شناسایی بی سوادان شهرستان و تعیین تکلیف و تدوین برنامه های آموزشی.

۱۰-ایجاد پایگاه های تغذیه سالم در مدارس؛ در این خصوص با حمایت و همکاری شبکه بهداشت شهرستان، بوفه های مدارس از هر گونه مواد غذایی غیرسالم پاک شد و نظارت دائم بر مواد غذایی پایگاه های تغذیه ای مدارس صورت گرفت.

 تعهدات سازمان فنی و حرفه ای

استفاده از سهمیه آموزش رایگان فنی – حرفه ای  در شهرستان

سازمان فنی و حرفه ای در سال ۹۶ تعداد ۳۶۱ کارآموز در ۲۴ دوره آموزش رایگان داشته است .در طرح جدیدی که طی تفاهم نامه با استانداری خوزستان صورت گرفت، دوره های متنوع، بدون محدودیت برای متقاضیان شهرستان کارون به صورت خرید خدمات نیز انجام شد که ارجاعات گروههای ناامن های غذایی شدید و ناامن غذایی در این طرح پوشش دهی داده شدند.

تعهدات شبکه بهداشت شهرستان

۱٫ اجرای خدمات طرح تحول نظام سلامت در حاشیه شهرها.

۲٫ اجرای مجوز بهداشتی راه اندازی رستوران ها و اغذیه فروشی ها.

۳٫ آموزش راه اندازی رستوران دوستدار سلامت در رستوران داران و اغذیه فروشان پیشگام.

 4. آموزش مردم روستا در زمینه بهداشت و کشاورزی .

۵٫ آموزش غذا ،تغذیه و مهارت های آشپزی سالم به مردم در محلات و روستاها نیز طبق تعهدات و به صورت مرتب انجام شد.

۶٫ برگزاری کارگاه و دوره هاي آموزشي اصول تغذیه براي كاركنان بخش بهداشت و كاركنان برون بخشي مرتبط (جهاد كشاورزي، كميته امداد امام خميني، آموزش و پرورش، نهضت سواد آموزي و …) براساس بسته های آموزشی مشترک وزارت خانه های جهادکشاورزی و بهداشت درمان و آموزش پزشکی .

۷٫ اجرای برنامه پیش بینی شده در قالب تفاهم نامه فی مابین وزارت بهداشت و وزارت راه و شهرسازی در حاشیه شهرها در شهرستان هدف با مشارکت مردم؛ طبق اعلام شبکه بهداشت شهرستان کارون؛ با توجه به موقعیت قرار گیری این شهرستان در نقشه و داشتن مرز مشترک با شهرستان های دیگر،  از جمله اهواز؛ این شهرستان فاقد شرایط لازم برای اجرای این تفاهم نامه بود.

تعهدات کمیته امداد شهرستان کارون

۱٫ اجرای برنامه های حمایتی خانوارهای نیازمند به منظور افزایش دسترسی مستقیم به مواد غذایی سالم و مغذی؛ سالانه طی چهار مرحله در قالب سبد کالا (برنج، روغن، تخم مرغ، ماکارونی، سویا و مرغ) به مددجویان کمیته امداد پرداخت می شود.

۲٫ حمایت از کودکان خانوارهای نیازمند که به دلیلی فقر دچار سوء تغذیه شده اند از طریق کمکهای غذایی و درمانی.

۳٫ تأمین بسته غذایی اقشار آسیب پذیر؛ ماهانه به ۱۵۰ کودک زیر پنج سال دچار سوء تغذیه اعم از مددجویان و اقشار مستضعف سبد غذایی شامل برنج، روغن، ماکارونی، سویا، عدس سبز، خرما، پنیر، تخم مرغ و مرغ به ارزش ۷۴۸/۰۰۰ ریال پرداخت می شود.

۴٫ تقویت اجرای طرحهای خودکفایی خانوارها (قالب بافی، خیاطی، پرورش دام و طیور و …) به منظور افزایش درآمد خانوار ؛ کمیته امداد سالانه در حدود ۳ میلیارد تومان وام های اشتغال زایی به مددجویان و اقشار آسیب پذیر جامعه با کارمزد ۴ درصد پرداخت می کند. همچنین زنان سرپرست خانوار که اقدام به اخذ وام اشتغال می نمایند توسط کمیته امداد به سازمان تامین اجتماعی معرفی و سرانه بیمه آنها را نیز پرداخت می نماید.

۵٫ حمایت از کودکان و … ساکن در مناطق ویژه اجتماعی و سکونت گاه های غیر رسمی؛ در این خصوص وظیفه ای برای کمیته امداد تعریف نشده است.

تعهدات شهرداری کارون

۱-فراهم سازی دسترسی به اقلام اساسي غذايي (منابع پروتئینی حیوانی ،حبوبات ، سبزي، ميوه، و لبنيات) با قيمت مناسب ؛ در این شهرستان توسط شهرداری سه عدد بازارچه جهت دسترسی آسان به اقلام اساسی غذایی در سه قسمت شهر ساخته شده و تبلیغات نیز صورت گرفته است ولی به علت عادات مردم منطقه جهت خرید از قسمت های خاصی از شهر، دو بازارچه راکد و تنها یکی از آنها در منطقه کانتکس فعال می باشد.

۲- اطمینان از دسترسی فیزیکی به اقلام خوراکی سبد غذایی در مناطق شهری به منظور عرضه و توزيع اقلام غذايي( سبزي، ميوه، صيفي، حبوبات و ساير منابع غذايي ريزمغذي‌ها مناسب) موردنياز مردم در مناطق شهری و حاشیه (محروم ) از طریق توزیع عادلانه میادین ؛ با توجه به نزدیکی شهرستان کارون به شهرستان اهواز، تا کنون هیچ گونه میدان مواد غذایی در این شهرستان ایجاد نشده است. اما طبق گزارش شفاهی نماینده شهرداری، تلاش در این خصوص انجام شده و پروژه در حال رای زنی است.

۳- تدوین و استقرار برنامه مشارکت و حمایت شوراهای اسلامی شهرها و روستاها در ارتقای تغذيه و امنيت غذایی ، در کل شهرها و روستاهای شهرستان ؛ تا به حال اقدامی در این خصوص انجام نشده است.

تعهدات اداره صنعت، معدن و تجارت

۱٫ ایجاد سیستم پایش، نظارت و تثبیت قیمت یا کاهش نوسانات قیمت مواد غذایی اساسی؛ طبق گزارش این اداره انجام شده است.

۲٫ توسعه و تجهیز زنجیره تأمین محصولات غذایی به ویژه ایجاد دسترسی مناسب برای مصرف کنندگان یا حمایت از سیاست های غذا و تغذیه کشور؛ طبق گزارش این اداره انجام شده است.

۳٫ حمایت از توسعه بخش خصوصی برای تسهیل دسترسی مناسب برای مصرف کنندگان با حمایت از سیاست های غذا و تغذیه کشور؛ طبق گزارش این اداره انجام شده است.

۴٫ طراحی، استقرار و ارزشیابی برنامه‌های فراهمی اقلام اصلی غذایی و تضمین بازار مناسب و ابزارهاي اقتصادي مؤثر بر تغذیه مناسب و سالم (ماليات‌ها،‌ يارانه‌ها، وام).

۵٫ کنترل صدور بی رویه مجوز تولید محصولات غذایی کم ارزش از طریق اخذ فهرست صنایع غذایی اولویت دار از مراجع مربوطه از جمله وزارت بهداشت به منظور حمایت از این صنایع؛ هیچ گونه مجوزی در این خصوص ندارند.

۶٫ تشویق و حمایت از تولیدکنندگان داخلی مکمل های تغذیه ای مورداستفاده در تغذیه بیماران از طریق فراهم نمودن تسهیلات بانکی کم بهره، معافیت های مالیاتی و …؛ هیچ گونه مجوزی در این خصوص ندارند.

۷٫ حمایت از توسعه و بهبود سیلوهای نگهداری غذای دام با همکاری جهاد کشاورزی ؛ طبق گزارش دریافتی از این اداره در حال انجام است.

۸٫ کمک به عرضه مواد غذایی مرغوب؛ طبق گزارش این اداره، انجام شده است.

۹٫ تدارکات مخمر مورد نیاز با قیمت مناسب برای تخمیر نان و بهبود جذب ریز مغذی ها ( آهن ، روی ، کلسیم)؛ طبق گزارش این اداره، انجام شده است.

۱۰٫ ایجاد و تقویت دوره های نان پزی و تربیت افراد در رشته های نان پزی در شهرستان ها ؛ طبق گزارش این اداره، انجام شده است.

۱۱٫ برگزاری دوره‌هاي نان‌پزي برای کلیه نانوایان شهرستان؛ طبق گزارش این اداره، انجام شده است.

تعهدات اداره تعاون، کار و رفاه اجتماعی

۱٫ شناسایی بیکاران شهرستان و برنامه ریزی جهت آموزش مهارت‌های شغلی(توانمندسازی فردی،اجتماعی و اقتصادی) و آماده سازي افراد براي اشتغال با کمک آموزش فني و حرفه‌اي و ایجاد اشتغال‌زایی با تأکید بر سه دهک اول درآمد به ویژه اشتغال‌زایی زنان در مناطق روستایی.

۲٫ فراهم آوردن و تامين حداقل سرمايه در قالب وام يا كمك بلاعوض به منظور راه اندازي مشاغل خانگي.

۳٫ آموزش ارتقای کیفیت محصول، بازاریابی محصول، کمک مالی به عنوان سرمایه برای افراد دارای كسب و كارهاي خرد.

نظر به اینکه متاسفانه این اداره در شهرستان کارون نمایندگی ندارد و هیچ کدام از موارد تعهدات به صورت مشخص در شهرستان انجام نشده. ولی در خصوص بند ۲ و ۳؛ اقداماتی در اداره کل تعاون کار و رفاه اجتماعی صورت پذیرفت.

برای بهتر دیدن عملکرد ادارات و میزان موفقیت بدست آمده از هر سازمان نمودار زیر قابل مشاهده است:

همانطور که می بینید به جز سه اداره مابقی صد درصد موارد تفاهم نامه را انجام داده و یا در حال انجام آن می باشند.

بعد از تجزیه تحلیل داده های مرحله اول و دوم طرح امنیت غذایی و غربالگری و شناسایی خانوارهای ناامن غذایی متوسط و شدید و شروع مداخله های لازم جهت این خانوارها و برگزاری کلاس های آموزشی و ارایه بسته های غذایی برنامه های ذیل صورت گرفت.

ردیف برنامه های اجرا شده و در دست اجرا مبلغ به ریال
۱ ۳۱۲ بسته غذایی جهت خانوارهای ناامن شدید توزیع شده ۳۳۵/۲۲۰/۰۰۰
۲ تهیه جایگاهی برای نصب بیلبورد تبلیغاتی در سطح شهر- پشتیبانب برنامه آموزشی تغذیه ای با زبان عربی در برنامه شبکه سلامت سیمای استان خوزستان ۷۰۰/۰۰۰/۰۰۰
۳ تهیه پکیج های آموزشی جهت ارائه در کلاس ۶۴/۷۸۰/۰۰۰
۴ تهیه کلیپ های آموزشی به زبان عربی و فارسی در خصوص عملکرد طرح امنیت غذایی ۶۰۰/۰۰۰/۰۰۰
۵ هزینه های مربوط به برگزاری کلاس های آموزشی و مدرس کارگاهها ۳۰۰/۰۰۰/۰۰۰

مشکلات و موانع پروژه:

* موانع و مشکلات در تشکیل دبیرخانه طرح باغ و استقرار تیم پروژه در فرمانداری شهرستان کارون.

* کمبود فضا و امکانات اداری در فرمانداری.

* تغییر فرمانداری در شهرستان کارون.

* برگزاری انتخابات ریاست جمهوری و تاخیر در اجرای پروژه.

* مشکلات آب و هوایی نظیر گرما طاقت فرسا و گرد و خاک.

* عدم همکاری خانوارهای ساکن شهرستان کارون در ابتدای اجرای طرح.

* دوری مسافت محل استقرار تیم منتخب پروژه تا محل زندگی مردم.

* فقر مادی و ناتوانی در پرداخت هزینه رفت و آمد توسط خانوارهای کوت صالح، هادی آباد و گندم کار.

* ثبت نام چندین باره برخی خانوارها و تناقض در اعلام اطلاعات.

*بروکراسی های اداری دست و پا گیر و برخورد سلیقه ای برخی از مسئولین شهرستان کارون.

* عدم تعهد عملی به مصوبات جلسات توسط برخی ادارات و گاها فرمانداری شهرستان.

* نقص سایت پروژه طرح باغ در عدم ارائه گزارش های لازم که منجر به ارجاعات و برگزاری کلاس های مجدد شد.

عوامل ناامنی غذایی:

نتایج حاصل از این مطالعه مؤید تأثیر عوامل اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی بر امنیت غذایی بوده است.

بیکاری گسترده، افزایش تعداد افراد در خانوارهای کم درآمد،نوسانات فصلی قیمت مواد غذایی، از دست دادن موقت شغل، عدم امکان دسترسی به مواد اولیه تهیه غذا، سطح تحصیلات پایین و عدم آگاهی کافی نسبت به ارزش های مواد غذایی.

مدل پیشنهادی مداخلات:

بحث و نتیجه گیری:

گسترش بحران غذایی در جهان، منجر به افزایش ناامنی غذایی و درنتیجه برجای ماندن ۱۰۸ میلیون گرسنه در سراسر جهان شده است. به باور کارشناسان، افزایش قیمت مواد غذایی، تغییر شرایط آب و هوایی، نابرابری تقسیم ثروت، جنگ و مناقشه های آن از عوامل اصلی ایجاد این بحران است.

پروژه بهبود امنیت غذایی در شهرستان کارون بصورت پایلوت در سال ۹۵ آغاز شد. در ابتدا با تلاش تیم منتخب پروژه شناسایی خانواده شروع شد و پرسشگران خانه به خانه اطلاعات تمام خانوارها را بدست آوردند و در نهایت یکهزار خانوار بعنوان ناامن غذایی مشخص شد. بعد از پایش اطلاعات خانواده های ناامن مشخص گردید که ۳۱۲ خانوار در طیف “ناامن شدید غذایی” قرار دارند. کلاس های اصول و فنون سبک غذایی سالم برای مسئول پخت و پز خانواده بطور متناوب و مستمر برگزار شده که در این طرح ۶۲۰ نفر شرکت کردند و مابقی با حداقل دو نوبت عدم حضور از لیست مدعوین حذف گردید.

یکی دیگر از اقدامات مهم این پروژه مداخله اجتماعی بود؛ بطوریکه پس از انجام مصاحبه لیست کاملی از هر خانوار تحت پوشش اداره کل بهزیستی و کمیته امداد تهیه شد و بر اساس نوع نیاز به سازمان های مذکور جهت مداخله اجتماعی موثر اقدام ارجاع داده شد. همچنین برای مابقی اعضای خانوارها و متقاضی حرفه آموزی بر اساس علاقه مندی از سوی اداره کل فنی و حرفه ای دوره های مهارت آموزی جهت توانمندسازی و ایجاد اشتغال پایدار بصورت رایگان برگزار گردید که طبق آمار واصله در سال ۹۶، ۳۶۱ کارآموز در ۲۴ دوره شرکت کرده اند.

تهیه پروفایل اجتماعی خانوارها و ثبت دقیق محل زندگی و مشکلات آن ها از جمله اتفاقات حاشیه ای پروژه بود که می تواند دست آوردی جهت انجام فعالیت ها و پروژه های دیگر در همین راستا در دیگر شهرستان های استان باشد.

با توجه به اینکه وضعیت اقتصادی – اجتماعی خانواده ها یکی از مهمترین عوامل ناامنی غذایی است. افزایش ناگهانی برخی کالاهای اساسی می تواند احتمال تجربه ناامنی غذایی در خانواده های با درآمد پایین و نزدیک خط فقر را تسریع بخشد. بنابراین اتخاذ سیاست های دولت باید در جهت ایجاد اشتغالزایی و ثبات قیمت ها باشد. همچنین می توان از شهرداری های مناطق بعنوان یک سازمان فرهنگی در برگزاری کلاسهای آموزشی در فضای سبز و پارک های محله جهت ارتقای فرهنگی و غنی کردن اوقات فراغت ساکنان هر منطقه استفاده کرد. توجیه مسئولین در خصوص ارتقای سواد تغذیه ایی و جذب کارشناسان تغذیه با هدف توانمند سازی زنان خانواده در جهت مدیریت منابع مالی محدود برای برآوردن نیازهای تغذیه ای خانوارها با الویت دهی به مناطق محروم و کم برخوردار می تواند بسیار موثر باشد.

همچنین ورود سازمان های مردم نهاد بومی و در اختیار داشتن اطلاعات، امکانات و حمایت های همه جانبه ارگانهای دولتی بیش از آنچه که تصور شود ،می تواند راهگشا و بهبود دهنده شرایط باشد. فعال نمودن سمن های خیرخواه و مردمی و حمایت از آنان بدون شک در پیشبرد اموری که در نهایت به ارتقا فرهنگ و سطح بهداشت کمک می کنند،را نمی توان نادیده گرفت.نظارت بر فعالیت ادارات، سازمان ها و پیگیری مطالبات و مصوبات، گاها سخت و دشوار است  ولی حضور سمن ها در این امر به عنوان اهرمی بعنوان ناظر کمک شایانی می کند و مانع از سمبل کاری برخی ادارات و سازمان ها خواهد شد.

راهکارهای پیشنهادی برخی کارشناسان برای رفع ناامنی غذایی:

۱- افزایش سطح سواد و بهبود وضعیت شغلی والدین.

۲- تنظیم برنامه فقرزدایی و بهبود وضعیت معیشتی خانواده ها.

۳- پخش برنامه های ویژه برای بالا بردن سطح آگاهی خانواده ها در مورد تغذیه و نیز ارائه آموزش های مربوط به تغذیه در مدارس،  دانشکاهها و مهدهای کودک توسط متخصصین تغذیه.

۴- ارائه یارانه های هدفمند غیرنقدی به فواصل زمانی معین به خانواده های کم درآمد.